DE SCHEMERING. 93 



van de burgerlijke schemering, waaronder men den tijd verstaat vóór het 

 opgaan en na het ondergaan van de zon , waarin het licht nog voldoende 

 is om de voorwerpen op eenigen afstand behoorlijk van elkander te 

 onderscheiden en binnenshuis de gewone werkzaamheden , zonder behulp 

 van kunstlicht, te kunnen verrigten. 



Bijzondere omstandigheden oefenen hierop echter een grooten invloed 

 uit. In eene kamer , die het uitzigt heeft naar 't oosten , kan men na- 

 tuurlijk des morgens , — in een vertrek , dat tegen 't westen ligt , kan 

 men 's avonds het best zien. Ook het meer of min beperkt uitzigt , 

 dat wij in onze kamers hebben , levert een belangrijk verschil op. Men 

 heeft echter opgemerkt , dat men over 't algemeen de voorwerpen nog 

 behoorlijk kan onderscheiden, en bij het schemerlicht nog kan lezen, als de 

 zon niet meer dan 6° beneden den horizon is en daarom deze diepte ook 

 als de grens van 't begin en einde van de burgerlijke schemering aange- 

 nomen. Ook deze tijdperken zijn uit ons tafeltje gemakkelijk te vinden; 

 want daar deze diepte van 6^" het derde gedeelte is van 18" of van de diepte, 

 waarop de schemering in 't algemeen begint en eindigt, zoo behoeft men 

 van de in ons tafeltje opgegevene getallen slechts het derde gedeelte te 

 nemen om den tijd van duur der burgerlijke schemering te hebben. 



Dat de gesteldheid des dampkrings op den aard en duur der sche- 

 mering een belangrijken invloed kan uitoefenen , is ligt in te zien. 

 Wij hebben deze bij onze beschouwing niet in aanmerking genomen , 

 omdat zij van verschillende bijzondere oorzaken afhankelijk is , die 

 vooraf niet bepaald kunnen morden. Zoo hebben wij reeds opgemerkt , 

 dat bij een regt klaren en doorschijnenden dampkring de hemel eene 

 meer donkerblaauwe tint heeft dan wanneer hij 'met dunne wolkjes 

 is bezet of wel veelvuldige damp- of nevelblaasjes het opgevangen 

 licht helder terugkaatsen. Bij zulk een helderen en zuiveren damp- 

 kring zal ook de schemering minder merkbaar zijn en korter duren. 



Dat het licht zeer verschillend wordt teruggekaatst, merken wij ook 

 op aan het morgen- en avondrood , dat wij niet zelden bij den op- en 

 ondergang der zon waarnemen en aan den in den dampkring aanwezigen 

 waterdamp , die in een staat van overgang verkeert en reeds tot 

 nevelblaasjes is gevormd , moet worden toegeschreven. De eigenaardige 

 staat , waarin de waterdamp in den dampkring aanwezig is , brengt 

 aanzienlijke wijzigingen in het terugkaatsend vermogen van den damp- 

 kring te weeg en veroorzaakt zoo de meerdere of mindere sterkte en 

 de eigenaardige tint , waaronder wij de schemering opjaierken. 



