DE BOSSCHEN VAN KENNEMEELATS'D. 151 



vernietigden , en van de dichters , die de goden als tooneelpoppen lieten 

 rondspringen , elke god op zijn eigen stokpaardje. — Naar mijne over- 

 tuiging was de godsdienst der oude volken eene min of meer zuivere 

 natuurdienst , onder verschillende vormen en verschillende namen. 

 Allen vereerden dezelfde magtige , alles beheerschende , ondoorgronde- 

 lijke natuur. Zoo was in sommige Grieksche steden Apollo geëerd, in 

 andere Yenus , in andere Bacchus. Zoo werd in het Noorden de altijd 

 levenwekkende natuur in verschillende streken onder verschillende 

 namen aangebeden. Odhin , Preyr , Prigga , Freija , de Aarde , de 

 Zon , zij waren wel verschillende personen bij de dichters , maar het 

 volk kende slechts eéne eeredienst en aanbad slechts één wezen , dat 

 onder een van deze namen bekend was. — Dit wezen schonk zegen en 

 vruchtbaarheid en werd aangebeden als de beschermer in nood. De 

 dichters hebben naderhand die verschillende voorstellingen van datzelfde 

 wezen , die nationale en plaatselijke goden bijeen gebragt , hun ver- 

 schillende eigenschappen toegedicht en ze tot een soort van gezelschap 

 vereenigd ; van daar het veelgodendom , dat wel in de poëzie , doch 

 niet in de werkelijkheid als godsdienst kan bestaan hebben. Het volk 

 bezat geene mythologische woordenboeken. Zijn godsdienst was een- 

 voudig en verschilde , behalve in den vorm , weinig van dat wat men 

 tegenwoordig zijn godsdienst noemt. Zij berustte op niets anders dan 

 op de zucht naar een lang en gelukkig leven. 



Gaarne vereenig ik mij met de gissing , dat bij Haarlem in het groote 

 woud een heiligdom geweest is van het hoogste wezen , dat onder den 

 naam Aarde (bij Tacitus Herthus , Nerthus en Hertha) gediend werd , 

 en dat evenzoo de zegenende natuur voorstelde als de Freyr der Noor- 

 mannen , de Bacchus der Romeinen of de Dionysos der Grieken. Ver- 

 dienstelijke schrijvers hebben beweerd , dat van die eeredienst van Moeder 

 de Aarde of Hertha in het Kennemerwoud nog de namen Aardenhout 

 en Hartjesdag zijn afgeleid , en vooral , dat het oude wapen van Haarlem , 

 de boom , aan die eeredienst zijn ontstaan te danken heeft gehad. 



Onze voorvaderen toch hadden een innig gevoel voor de schoonheden 

 der natuur, en in de eeredienst der oude Germanen en Skandinaviërs 

 hebben de boomen ecne hoofdrol gespeeld. Overal waar een heiligdom 

 was , bevond zich ook een ontzagwekkende overoude boom als heilig 

 symbool der levenwekkende natuur. — Nog heden wijst men te Aurich 

 in Oostfriesland den Opstalsboom , ecne plaats , waar voormaals de 



