152 DE BOSSCHEiS" VAN KENNEMERLAND. 



onoverwinnelijke Friezen onder heilige , overoude eiken hunne volks- 

 vergaderingen hielden. — "Wat is natuurlijker dan dat de boom bij alle 

 volken van I^oordsche en Germaansche afkomst een zinnebeeld werd 

 voor de standaarden en wapenschilden. Denken wij slechts aan den 

 heiligen Esch Ygdrasill uit de Noordsche godenleer. 



De Hertha-dienst wordt door tacitus aldus beschreven. „Op een 

 eiland in den Oceaan vindt men een maagdelijk woud en daarin een 

 met een kleed overdekten gewijden wagen. Alleenlijk de priester mag 

 dien aanraken. Hij weet wanneer de godin onder het deksel gekomen 

 is , en volgt haar , die door twee koeijen getrokken wordt , met eerbied 

 na. Dan heeft men vrolijke dagen en feesten , op alle plaatsen , die 

 zij met haar bezoek verwaardigt. Men begint geen oorlog , grijpt geen 

 wapenen , sluit alle geweer op en kent en mint slechts vrede en rust , 

 totdat dezelfde priester de godin, nu verzadigd van het bijzijn der 

 stervelingen , naar het woud terug brengt. Vervolgens worden wagen 

 en kleederen, en zoo gij 't gelooven wilt, de godin zelve in een ver- 

 borgen meer afgewasschen. De dienst wordt door slaven verrigt, welke 

 het meer terstond inzwelgt. Yan daar een geheimzinnige schrik en 

 heilige onbekendheid met dat , wat niemand ziet , dan in de schaduwen 

 des doods" {Tac. d. Mor. Germ. 40). 



Deze godin Hertha komt veel overeen met de Terrae Mater of Ehea 

 Cybele der Eomeinen , de Gaia of Gè der Grieken en de Isis der 

 Egyptenaren , de eigenlijke , ware volksgodinnen bij deze natiën. Bij 

 de Eomeinen werd de eeredienst van Rhea vermengd met die van 

 Ceres, en ook bij de Grieken was Ceres (Dèmètèr) evenzeer de voor- 

 stelling der zegenende natuur. 



Yan de Hertha-dienst , die door Tacitus is beschreven , heeft men in 

 den laatsten tijd vele overblijfsels in Noord-Duitschland en Denemarken 

 gevonden. Men heeft vroeger zeer getwijfeld , of de beschrijving van 

 Tacitus toepasselijk was op het eiland Rugen in de Oostzee of op een 

 andere streek. Intusschen is het gebleken, dat er meerdere heiligdom- 

 men van Hertha bestaan hebben , en dat die godin door geheel noordelijk 

 Germanië en dus ook in ons land moet geëerd geweest zijn. 



Ten tijde van vondel schijnt men het voormalige HoUandsche Woud 



ook Hartebosch genoemd te hebben. Ten minste onze dichter zingt in 



zijne „Batavische Broeders": 



Helt Hercles wert by d'oude Katten, 

 In 't groote Hartebosch ge viert. 



