DE BOSSCHEN VAN KENXEMERLAND. 185 



effumm en Circaea lutetiana zijn ook in het Haagsche Bosch , doch 

 niet in den Hout gevonden. — Zoo staan de planten steeds in naauwe 

 betrekking tot den bodem, — Behalve de genoemde planten , vindt men 

 op Berkenrode nog de vrij zeldzame spelingen van de Ajuga reptana en 

 Viola odorata met witte bloemen. 



Veel overeenkomst met Berkenrode heeft ook de door linnaeus be- 

 roemd geworden Hartenkamp , die een half uur gaans verder in dezelfde 

 streek gelegen is. — De overplaats van de Hartenkamp vormt met het 

 liefelijk Groenendaal en Boschbeek een prachtige , bijna onafgebroken 

 reeks binnenduinen en duintjes , die zich ten zuiden aansluiten aan de 

 weelderig begroeide hoogten van Hillegom en Lisse. Daar eindigt de 

 heuvelstreek om allengs plaats te maken voor eentoonige weilanden. 

 De bouwvallen van Teylingen en van Brederode wijzen de zuidelijke en 

 noordelijke grenspunten aan van het paradijs van Holland , dat Haarlem 

 tot middenpunt heeft. 



"Wij verlaten den Hout zuidwaarts , en slaan digt bij het dorp Heem- 

 stede een voetpad in , dat regts van den straatweg een weiland door- 

 kruist. De bodem van dat weiland is golvend en ongelijk ; er staan 

 eenige schilderachtige groepjes met dennen , en voor ons verheft zich 

 een hoogte , geheel met dennen begroeid. Hier ligt Groenendaal , ge- 

 kenmerkt door zijn rijkdom aan dennen. Overoude beuken , eiken en 

 abeelen zijn hier mede niet zeldzaam. Op sommige der hoogste punten 

 is de natuur woest en oorspronkelijk. De dennen staan of als hooge 

 zuilen in groepjes, of ongeregeld door elkander en vormen donkere 

 partijen ; aan den voet dier dennen zien wij braamstruiken en wilde 

 kamperfoelie ; de grond is met welige en hooge mossen bedekt , waar- 

 onder het driekantig en het glanzend dekmos {Sylocomium triquetrum 

 ScH. en H. splendens Sch.), twee der prachtigste mossen van ons land , 

 die in den Hout zeer zeldzaam zijn. — Diep in de laagte ligt een 

 vijver, langs welken de grond als bezaaid is met violette en roos- 

 kleurige , welriekende bloemen , de Hollandsche standelkruiden ( Orchi- 

 deën) , "vroeger zeer algemeen in onze drassige streken , thans meer en 

 meer schaars te vinden. Vooral de violette Orchis latifolia L. vormt 

 hier zeer krachtige planten , en van het veel zeldzamer gevlekte stan- 

 delkruid {O. maculata L.) vinden wij enkele exemplaren in het gras 

 langs den vijverrand. In groot aantal vindt men daar ook het sierlijke 

 minder stijve moeras- nieskruid {Epipactis palustris cbantz) met wit-roos- 



