OUDE OPTISCHE WEEKTFIGEN , EXZ, 269 



vinding der verrekijkers , door degenen , die zich met dit vraagstuk 

 hebben bezig gehouden , — mij zei ven medegerekend , — tot dusver te 

 zeer is over het hoofd gezien en dat toch wel degelijk overweging 

 verdient. 



De eerst vervaardigde verrekijkers waren werktuigen van geringe 

 lengte. De geschiedschrijver van meeteeen ^) , die in 1612 stierf, zegt 

 er van: „In dezen tijd zijn soorten van brillen 2) uitgevonden, daar- 

 „mede men door eene buis , van een voet lang , het licht dwingende , 

 „dingen van verre, zelfs mylen af zynde, ziet, als of zy naby waren, 

 „en zeer bescheiden, als men die vast kan leggen." 



Ook uit het doel , waartoe de verrekijkers in de eerste plaats werden 

 aanbevolen , namelijk om in den oorlog dienst te doen , blijkt wel , dat 

 die werktuigen toen geene bovenmatige lengte hadden. De leden der 

 Staten-Generaal klommen met den kijker van lippeeshey op een toren 

 van het Stadhouders-kwartier, even als een jaar later de Doge en de 

 Eaadsheeren van Yenetie den St. Marcus-toren beklommen om met den 

 door GALiLAEi vervaardigden kijker naar de schepen op de reede te zien. 



Met kijkers van 10 of 12 voet nu beklimt men geen torens. Maar 

 bovendien blijkt het uit verscheidene der getuigenissen, die in 1655 door 

 Burgemeester en Schepenen van Middelburg in geregtelijken vorm zijn 

 afgenomen en die in het boekje van petetjs boeellus , de Vero Telescopii 

 inventore , verzameld zijn , even als ook uit den brief van willem boeeel 

 aan den schrijver, dat men toen een bepaald verschil maakte tusschen 

 hetgeen men noemde korte kijkers , die eene lengte hadden van omstreeks 

 15 of 16 duimen, en lange kijkers {conspicilia longa , tuhi longi , teles- 

 copia longa) , waardoor men naar de maan , de planeten en de sterren 

 zag. Uit het reeds gezegde nu mag men besluiten , dat de eerst uitge- 

 vondene korte kijkers een bol en een hol glas hadden. Daarentegen is 

 het meer dan waarschijnlijk , dat de lange kijkers , die bestemd waren 



') Geschiedenis, Boek 32, Ao. 1610. Aangehaald in de Verhandeling van moll 

 en VAN SWINDEN , bl. 189. 



') De naam van »bril" werd in dien tijd in ruimeren zin gebruikt dan tegenwoor- 

 dig. In het Journael ofte Gedenkwaardige Reize van willem vsbrantsz. bontekoe, 

 Hoorn 1048, bl. 22, verhaalt deze, dat hij, na zijne schipbreuk (in 1619) met zijn 

 boot straat Sunda kwam opvaren, alwaar hij eene vloot vond liggen: «altemael 

 » Hollandsche schepe , die daar over commandeerde was van Alckmar, genaemt fue- 

 «DEUiiv HOUTMAN, hy stond doen ter tydt en keeck met de kyker of bril in de 

 «galderye, nae ons toe, verwondert wesende , over onse miraculeuse seylen." 



