MEEST VOORKOMENDE NAALDBOOMEN. 305 



gangen of met hars gevulde holten gevonden worden. De hars is het 

 vloeibaarst bij den Lorkenboom , dikker bij den Spar en het dikst bij 

 den Den , in vs^elke beide laatste zij ook het spoedigst in de lucht ver- 

 hardt en van terpentijn of hars in vloeibaren toestand, tot eigenlijke 

 drooge hars overgaat. De hars verzamelt zich vooral in het onderste 

 deel van den stam en in de wortels , doch daar de harsgangen zich ook 

 in het bovenste van den stam en in de takken bevinden , schijnt het , 

 dat de nog vloeibare hars door hare zwaarte nederwaarts zakt door de 

 nagenoeg loodregte harsgangen. 



De hars vormt zich uit de voedende stoffen , welke bevat zijn in de 

 dunwandige cellen , welke den eigenlijken harsgang omgeven en welke 

 steeds nieuwen toevoer van sappen ontvangen door de mergstralen, dat 

 zijn die reeksen van cellen , welke in waterpas-rigting loopen van den 

 bast naar de binnenwaarts gelegene deelen des stams. De harsvorming 

 kan derhalve alleen plaats hebben , zoolang die mergstralen nog levende 

 zijn en sap aanvoeren ; doch in de afgehouwen dennenstammen , waar- 

 van hierboven, als van de Pinsche wijze van teerbereiding, melding 

 gemaakt is , kan men wel begrijpen , dat het nog levende spint naar 

 het reeds gestorven kernhout de harsbevattende sappen kan toevoeren en 

 in dit geval alzoo de harsdeelen zich van den omtrek naar het hart des 

 stams bewegen. Men ziet de harsgangen altoos , hetwelk bij de dennen 

 vooral duidelijk is , in verbinding met ten minste éénen mergstraal , 

 welks cellen , voor zoover zij met den harsgang te zamen komen , dunne 

 en nog niet houtachtig geworden wanden bezitten. De middelste merg- 

 stralen van den Den, die ruime met een dun vlies afgesloten poriën 

 hebben, blijven gedurende vele jaren levend, zijn in den herfst gevuld 

 met zetmeel (een in vele planten tot aanstaand voedsel bewaarde stof) , 

 welk zetmeel alsdan ook voorkomt in de dunwandige cellen van den 

 omtrek der harsgangen ; doch in het voorjaar verdwijnt het zetmeel en 

 men ziet dan in de cellen kleine droppels vloeibare hars , welke laatste 

 ook voor een gedeelte in de eigenlijke houtcellen indringt. De onmid- 

 dellijke verbinding der waterpas-liggende mergstralen met de loodregte 

 harsgangen geeft aan de laatste nog tot in hoogen ouderdom des booms 

 voedsel. De eerst dun-vloeibare hars zakt neder in de harsgangen en 

 kan door de mergstralen ook zijwaarts worden afgeleid en zoo in do 

 uitwendige inkervingen in de schors komen. 



Het harsgehalte der boomen is verschillend naar het verschil van 

 1867. 20 



