318 DE ZANDWESP. 



en de geesteswerkzaamheid verreweg veel wisser zijn, dan bij den mensch. 

 Want het was voor mijne oogen volstrekt onmogelijk op de efFene 

 zandvlakte het een of ander merkteeken te erkennen , waarnaar zij zich 

 konden rigten en de rand van het woud was ten minste eene halve mijl 

 ver af. Men zal zeggen , dat dit bij de wesp een instinct is ; maar het 

 is duidelijk , dat het instinct geene mysterieuse en onbegrijpelijke kracht 

 is , maar eene geesteswerkzaamheid , die zich van die des menschen 

 slechts door hare nimmer feilende zekerheid onderscheidt. De geest 

 der insekten schijnt zoo ingerigt te zijn , dat de indruk van uitwendige 

 omstandigheden of het gemis daarvan met eene juistheid daarop inwerkt, 

 die ons als die eener machine voorkomt , welke zoo gebouwd is , dat 

 zij zich naar een voorafberekend bestek beweegt. Ik heb bij Indiaan- 

 sche kinders een plaatszin opgemerkt , die even zoo scherp was , als bij 

 de zandwespen. Eens was ik met eenen ouden Portugees in een zeer afge- 

 legen oord aan de oevers van den hoofdstroom verdwaald. Onze toestand 

 scheen wanhopend ; hij was het echter in het geheel niet ; want toen 

 wij een kleinen knaap van tien jaren vroegen , die ons begeleidde en 

 die , terwijl wij gejaagd hadden , met zijn boog en pijlen gespeeld en 

 schijnbaar niet de minste acht op den weg geslagen had , wees hij ons 

 oogenblikkelijk de rigting, waar wij onze kano weder konden vinden. 

 Hij zelf kon niet verklaren , hoe hij het wist ; ik hield het er voor , 

 dat hij bijna onbewust den weg had gemerkt ; de plaatszin scheen in 

 dit geval instinct te zijn. 



D'. A. T. Eeitsma. 



