358 DE MAMMOUT. 



het ook geenszins noodig aan te nemen , dat die verandering zoo groot 

 zoude geweest zijn , dat dit klimaat toen warmer was dan dat van 

 hedendaagsch midden- en noordwestelijk-Europa. 



Het is bekend , dat de warmte van een klimaat geenszins uitsluitend 

 af hankeliik is van de breedte , waarop het ligt. Oxford in Engeland 

 en Irkutzk in Siberië b.v. liggen op nagenoeg gelijke breedte. Desniet- 

 tegenstaande is de jaarlijksche temperatuur van Oxford 10" C, met een 

 verschil van 9^ voor de gemiddelde winter- en zomerwarmte , terwijl 

 daarentegen de gemiddelde temperatuur te Irkutzk slechts 3i'',4 en het 

 verschil tusschen zomer- en winterwarmte 38° bedraagt. 



Zulke verschillen worden verklaard door onderscheidene omstandighe- 

 den, waarvan de voornaamste is de verschillende verdeeling van land 

 en water en van de daarmede gepaard gaande rigting der zeestroomen. 

 Geheel noordwestelijk Europa ondervindt den verwarmenden invloed van 

 den golfstroom , die het onder den evenaar verwarmde water langs de 

 kusten van IS'oorwegen en Groot-Brittanje voert. Te Enontekessi in 

 Lapland, op eene breedte van 68° 30' en eene hoogte van 1356 voeten 

 boven de zee , vond von buch nog korenvelden , boomgaarden en een 

 rijken plantengroei , en op 70' J^.Br. groeijen in Lapland nog dennen- 

 boomen van 60 voet hoogte. 



]N'u is inderdaad , zooals saetoritjs von walteeshausen ^) teregt zegt , 

 een blik op onze geologische kaarten voldoende om ons te overtuigen, 

 dat op het einde van het tertiaire en in het begin van het diluviale 

 tijdvak nog een groot gedeelte van alle thans bestaande vaste landen 

 door de zee overdekt was. Bepaaldelijk geldt zulks van een groot deel 

 der Siberische vlakte , van den Altai en het Baikalmeer af tot aan de 

 IJszee. In Europa overdekte de zee minstens de helft van Eusland en 

 meer dan een derde gedeelte van Duitschland. Er bestond derhalve 

 eene meer gelijkmatige verdeeling der warmte. Alle boven de zee uit- 

 stekende landen hadden een klimaat , gelijk het thans alleen op eilanden 

 of langs kusten gevonden wordt, die door warme stroomen bespeeld 

 worden. Inzonderheid het verschil tusschen zomer- en wintertempera- 

 tuur was minder aanmerkelijk. In zulk een klimaat konden ook op 



') In zijne prijsverhandeling : JJntersuchungen uier die Klimate der Gegemvart und 

 der Vorwelt , mil besonderer BerücksicJitigung der Gletscher-Hrscheinumjen in der Dilu- 

 vialzeit, uitgegeven in de Natuurkundige Verhandelingen van de Uollandsche Maat- 

 schappij, 2de verz. , Dl. XXIII, 186-5, p. 341. 



