2 HEESENEN EN ZIEL. 



dikwijls verdient het eerste boven het laatste de voorkeur. Dat toch 

 stemt tot bescheidenheid en omzigtigheid ; het laatste daarentegen wordt 

 maar al te ligt een prikkel tot inbeelding en waanwijsheid, "Wat 

 hiervan zij , altijd blijft het waar , dat gemelde discussien uit een cul- 

 tuur -historisch en anthropologisch oogpunt interessant zijn. 



Kortom, we vreezen niet, van den tijd der lezers noch van onzen 

 eigen tijd misbruik te maken , zoo we trachten een overzigt te geven 

 van hetgeen ons bekend is omtrent de denkbeelden , die men in den 

 laatsten tijd geopperd heeft aangaande de verhouding, in welke de ziel 

 tot de hersenen staat. 



„De hersenen zijn het orgaan van den geest" ; deze stelling was 

 reeds bij de ouden in zwang. En in onze dagen gaat zij door voor eene 

 uitgemaakte waarheid. 



Welke gronden zijn er voor die stelling aan te voeren ? 



In de eerste plaats zijn sommigen geneigd zich daartoe op eene soort 

 van onmiddellijke waarneming te beroepen ^). De mensch voelt , zoo nl. 

 heeft nien wel gezegd , dat hij met het hoofd en niet met de beenen , 

 de maag of eenig ander ligchaamsdeel denkt. Inderdaad , menigeen , die 

 bij ondervinding weet wat ingespannen denken is, zal zich herinneren 

 daarbij gewoonlijk een eigenaardige gewaarwording van spanning in het 

 hoofd bespeurd te hebben. 



Aan dit verschijnsel echter mogen wij hier niet veel gewigt hechten. 

 Vooreerst toch is het op zichzelf verre van standvastig. Moge menig- 

 een bij inspanning van den geest door spanning in het hoofd gekweld 

 zijn , menig ander heeft daarbij geheel andere gewaarwordingen , als : 

 loomheid in de beenen , beklemming op de borst , zamensnoering van 

 de maag , hartlcloppingen ^) enz. waargenomen. 



*) Zoo o. a. PAUL JANET. In Le cerveau et la pensee (Paria , germer BAiLLièRE , 

 1867), bl. 26, zegt de schrijver het volgende. 



Que le cerveau soit 1' organe de la pensee et de 1' intelligence , e' est ce qui parait 

 suffisamment attesté par le fait que nous sentons nos pensees dans la tête .... 



Le cerveau et la pensee is een zeer interessant -werkje , rijk aan feitenkennis , onder- 

 houdend en geestig. We hebben er voor dit opstel veel aan ontleend en bevelen het 

 ernstig aau. 



*) Dit is welligt de oorsprong van het spreekwoord: les grandes pensees vienneni 

 du coeur. 



