HERSENEN EN ZIEL. 



Het schijnt dat we hier eenvoudig te doen hebben met eene algemeene 

 uitputting van het zenuwstelsel en deze zich voelbaar maakt in dat 

 orgaan van den mensch wat het zwakst is. 



Fechnee -) , bij wien het denken zich in het hoofd voelbaar maakt , 

 is geneigd gemeld gevoel van spanning aan eene zamentrekking van de 

 huid des hoofds toe te schrijven. Is zijne conjectuur juist, dan mogen 

 we natuurlijk uit dat gevoel niets omtrent de rol der hersenen afleiden. 



Maar al ware het uitgemaakt , dat dit gevoel van de hersenen uitgaat , 

 dan nog zou het te bezien staan , of het regtstreeks een gevolg van her- 

 seninspanning is , dan wel of het er mede is als volgt : de hersenen zijn 

 niet het eigenlijke orgaan van het denken , neen , een ander ligchaamsdeel, 

 het ruggemerg b.v. , werkt als zoodanig en brengt , als het overspannen 

 wordt , langs sympathetischen weg , een lastig gevoel in de hersenen te 

 weeg. Op zichzelf zou deze staat van zaken niets ongerijmds hebben. 

 Sympathetische verschijnselen toch kennen we genoeg. We weten b.v. , 

 dat sommige leverziekten pijn , niet in de lever , maar in den regter- 

 schouder veroorzaken. 



Het blijkt ons , welk een rijk veld van gissingen en ijdel spel van 

 scherpzinnigheid hier open ligt. Immers, wilde iemand op grond van 

 maagpijn bij het studeren de rol van denkorgaan aan de maag toe- 

 schrijven , dan konden wij hem ook wel tegenwerpen : wie weet , of die 

 maagpijn niet een secundair verschijnsel is en door de hersenen veroor- 

 zaakt wordt ! 



Wij laten dan gemeld gevoel bij onze discussie verder buiten rekening. 

 Met meer gewigt dan aan dat gevoel hechten wij aan het feit , dat 

 ingespannen studeren , dat kommer en hartstogt zoo dikwijls tot her- 

 senziekten , van ligte hoofdpijn af tot hersenontsteking en hare gevolgen 

 toe , aanleiding geven. Deze verschijnselen schijnen wel op een innig 

 verband tusschen hersenen en geest te duiden , ook al neemt men aan , 

 dat in de bedoelde gevallen de geestes-overspanning , de hartstogt, de 

 zware kommer niet oorzaak van de hersenziekte , maar het eerste 

 symptoom van deze is. Evenwel ook hier merken wij op , dat de coïn- 

 cidentie verre van standvastig is. Heeft nl. menigeen zich door overdre- 

 ven vlijt eene hersenziekte berokkend, menigeen heeft zich daardoor ook 

 indigestie , longtering , hartkloppingen enz. op den hals gehaald. 



') Ulemente der Psychophysik. II. 



1* 



