4 HERSENEN EN ZIEL. 



Een gewigtiger argument voor de stelling , dat de hersenen het orgaan 

 van den geest zijn , is het volgende. Kwetsuren van de hersenen werken 

 meer dan die van eenig ander deel op de zielsvermogens terug. Op dit ge- 

 bied echter is de waarneming hoogst moeijelijk en vereischt de redenering 

 groote omzigtigheid. Immers, het is soms zeer moeijelijk uit te maken, 

 of iemands geest al dan niet volmaakt normaal is , en of een bepaald 

 orgaan bij hem al dan niet gezond is. Er is menige zielsstoornis, me- 

 nige ontaarding , die aan zeer scherpe waarneming ontsnapt. Menigeen 

 b.v. is , naar zijne wij%e van redenering te oordeelen , geheel gezond 

 van geest , en toch , wat het gemoed betreft , bepaald ziek. En , heeft 

 iemand schijnbaar geene andere kwaal dan eene ziekte der hersenen , 

 zoo blijft het altijd nog de vraag : of zijne overige deelen allen vol- 

 maakt gezond zijn. Dit een en ander verdient wel de aandacht bij 

 de beoordeeling van gevallen als de volgende. 



Zet men iemand beide beenen af, dan kan het schijnen, dat zijn 

 geest hiervan in het minst geen nadeel ondervindt. Maar , zoo kan men 

 vragen , zou zulk eene verminking , indien men zeer scherp observeerde , 

 niet ten slotte toch blijken op 's mans ziel eenigen invloed te hebben ? 



Menig lijder aan ruggemergsverharding blijft een helder denker, 

 zelfs nadat zijne ledematen stuk voor stuk onbruikbaar zijn geworden. 

 Maar is het nu waarlijk uitgemaakt, dat de geest van zulk een per- 

 soon in elh opzigt volmaakt normaal is? 



Iemand ontvangt eene diepe wond aan het hoofd en wordt van het 

 oogenblik af razend. Ik wil aannemen , dat zijne hersenen gekwetst zijn. 

 Maar. ... zijn alle andere deelen bij hem volmaakt normaal gebleven? 



Deze overwegingen, wel is waar, hebben betrekkelijk weinig gewigt. 

 Zij verkrijgen echter veel beteekenis door waarnemingen als deze. Men 

 heeft niet zelden waargenomen , dat menschen , die stierven zonder 

 eenig spoor van zielsverbij storing vertoond te hebben , later bleken aan 

 hevige hersenziekten , verzwering , abscessen b.v. , der hersenen geleden 

 te hebben. Daarentegen schijnt het soms , dat ziekten van de longen , 

 van het hart , van de maag , van de ingewanden vooral , tot krankzin- 

 nigheid aanleiding geven. JSTu tracht men zich hier wel te redden 

 door te zeggen: in laatstgenoemde gevallen was de krankzinnigheid 

 secundair , en ontstond zij niet eer dan toen de zieke organen eene 

 nadeelige terugwerking op de hersenen nitgeoefend hadden. Maar even- 

 zoo zou hij , die beweren wilde , dat de hersenen niet het orgaan van 



