HERSENEN EN ZIKL. Ö 



den geest zijn, kunnen zeggen: de hersenaandoeningen bij krankzinnig- 

 heid zijn geen directe maar indirecte oorzaken ; krankzinnigheid baren 

 ze eerst dan , als ze middellijk op andere organen invloed uitoefenen. 

 Ook blijft hier ruimte voor vragen als deze : was de man met hersenver- 

 zwering werkelijk volmaakt gezond van geest? En had de teringlijder 

 inderdaad volmaakt gezonde hersenen ? 



Deze vragen echter zou men in menig geval kunnen ontzenuwen door 

 te wijzen op de verhouding , die er is tusschen de ligchamelijke stoornis 

 en de stoornis van den geest, 't Is mogelijk — zou men kunnen zeg- 

 gen — dat de man met de zieke hersenen in eenig opzigt zwak van 

 geest is ; maar , was er hier een direct verband tusschen de hersenen en 

 den geest , dan moest %ulk eene uitgebreide verwoesting in de hersenen 

 als hij heeft , eene zeer hevige krankzinnigheid te weeg gebragt hebben. 



En van den andere kon men spreken als volgt : 't is zeker mogelijk , 

 dat behalve zijne hersenen eenig ander deel ziek was , zonder dat wij , 

 met onze middelen van waarneming , dit vermogten te bemerken ; 

 maar zulk eene hevige krankzinnigheid als hij had kan niet anders dan 

 door eene zeer merlibare ontaarding van eenig deel veroorzaakt zijn. 



Deze tegenwerpingen echter zijn ook weer alles behalve onweerleg- 

 baar. Vooreerst toch kan het gebeuren, dat iemand in hevige mate 

 krankzinnig is , zonder dat hij aan eene merkbare organische stoornis 

 lijdt. Ten andere , zoo moeten wij aannemen , kan het gebeuren , 

 dat een orgaan zwaar ziek is — namelijk in chemische zamenstelling 

 ziek is — zonder dat we er eenige verandering in kunnen aantoonen. 

 Het ongeluk is hier , dat onze middelen van waarneming beperkt zijn , 

 en dat we derhalve nimmer mogen zeggen : ik zie het niet ; derhalve is 

 het er niet. Hier ontmoet de mensch een afgrond , dien hij zorgvuldig 

 mijden moet, wil hij zich niet in ijdel woordenspel verliezen. Zeer 

 gevaarlijke klippen bij de wetenschappelijke discussie zijn redeneringen 

 als deze : „ Ik zie geen organische oorzaak van die stoornis ; derhalve be- 

 staat zulk eene oorzaak niet." „Ik zie voor dit verschijnsel geenc 

 andere oorzaak dan deze organische stoornis ; dus is deze organische 

 stoornis de oorzaak van dit verschijnsel." Geen andere goede weg is 

 hier dan deze : datgene wat men niet waarneemt en niet met logische 

 gestrengheid uit ontwijfelbare waarnemingen volgt, noch aan te nemen 

 noch te verwerpen , maar voorloopig in het midden te laten ! — 



Staan wij nog een oogeublik stil bij het geval waar uitgebreide 



