6 HEKSENEN EN ZIEL. 



hersenstoornis zonder krankzinnigheid bestaat. Zij die aannemen , dat 

 de hersenen bij uitstek het orgaan van den geest zijn , dezulken , zeg 

 ik , moeten er op uit zijn dat geval met hun beginsel te rijmen. 

 Verschillende wegen heeft men hier ingeslagen. „ Er is eene uitgebreide 

 verwoesting in de hersenen , dat is waar" — heeft men gezegd — 

 „maar .... die verwoesting betreft zoodanige deelen, die voor den geest 

 van geen regtstreeksch gewigt zijn. Uit dat geval volgt niets anders dan 

 dit. Met alle deelen der hersenen zijn van even veel gewigt voor den 

 geest. Met aan de hersenen in haar geheel , neen aan enkele deelen in 

 hen zijn de geestverrigtingen gebonden. Zoolang deze deelen nog gezond 

 zijn , doet het er niet toe , of sommige andere deelen van de hersenen 

 aangetast zijn. Zijn daarentegen die deelen ziek , dan gaat de helder- 

 heid van den geest onvermijdelijk verloren." 



I^u scheen het echter , dat geen enkel hersendeel voor de geestvermo- 

 gens onmisbaar is. Men nam daarom eene andere onderstelling te baat. 

 „De hersenen zijn een symmetrisch orgaan" — zoo schrijft pechner — 

 „het meerendeel van hare deelen is dubbel^). En kan het wezen, 

 dat iemands regteroog verwoest is , zonder dat hij ophoudt te zien , 

 evenzoo kan het gebeuren , dat een hersenorgaan van de regterzijde 

 verwoest is, zonder dat de mensch daarom ophoudt te denken," Deze 

 verdediging laat zich wel hooren. Ja , ook zonder zich op de symmetrie 

 van de hersenen te beroepen , kan men vermoeden , dat hier het eene 

 deel gelegenheid heeft des noods voor een ander in de bres te springen , 

 evenals we dat bij andere organen , de longen b.v. , zien. Immers is 

 een gedeelte van iemands longen onbruikbaar, dan ademt het overige 

 daarom des te sterker. 



Kortom , de bewuste verschijnsels zijn zwakke wapenen tegen de 

 theorie , volgens welke de hersenen het orgaan van den geest zijn. 



Een verschijnsel , dat hier ook vermelding verdient , is dit. Er is eene 

 stoornis , een gezwel b.v. , in de hersenen en daarbij zielsziekte. Maar , wat 

 opmerkelijk is , de zielsziekte vertoont zich slechts van tijd tot tijd , 

 ofschoon de hersenkwaal blijft. IS'iemeijeii verklaart dit feit door deze 

 onderstelling: de zielsstoornis hangt niet regtstreeks af van het gezwel , 

 maar van eene secundaire kwaal , eene vochtuitzweeting in de hersenen 

 b.v. , die onder bijkomende omstandigheden door het gezwel wordt teweeg 

 gebragt , die nu eens ontstaat , dan weder vergaat. M. i, kan men 



') Memente der Psyehophysik. II, 



