10 HEESENEN EN ZIEL. 



■weren getuigt m. i. van een verbazend gemis aan doordenken. Im- 

 mers , ware het , dat de hersenen en derhalve dat stof gedachten 

 voorbragt , dan kon diezelfde stof niet tegelijkertijd stof blijven ; dan 

 moesten wij nu en dan stofverlies bespeuren. Dit nu doen wij nimmer; 

 eene vaste wet is het , dat geen stof vergaat. Neen , eer nog zouden 

 wij aannemen , dat de gedachten uit physische kracht ontstonden , dat 

 b.v. de levendige galvanische stroomen , die in de zenuwen leven , 

 zoovele bronnen van gedachten zijn. Maar ook dit gaat niet op. Want 

 is het eene vaste wet , dat geen stof vergaat , niet minder is het eene 

 vaste wet , dat geen physische kracht vergaat. 



Wél valt niet te ontkennen , dat in de hersenen stofwisseling plaats 

 heeft, wél kunnen wij het in vogt niet wraken, dat hij de hersenen 

 voor een afscheidend deel verklaart. Maar het zijn geen gedachten wat 

 zij afscheiden, neen het is stof, het zijn residuen van de stofwisseling. 



In denzelfden zin moeten wij het opvatten als moleschot verklaart 

 eene bijzondere verhooging van zijn eetlust te hebben waargenomen, 

 zoo dikwijls hij zich met ingespannen denken had bezig gehouden. 



Het verschijnsel op zichzelf zal menigeen met moleschot hebben op» 

 gemerkt. Maar er uit af te leiden , dat de hersenen gedachten voort- 

 hrengen , dit ware even dwaas als uit het verschijnsel , „een levendig 

 vuur verteert meer brandstof dan een smeulend vuur", te willen afleiden, 

 dat in onze haardsteden stof in warmte wordt omgezet ! I ^) 

 * Het gaat dan niet aan, de ziel als een afscheidingsprodukt te be- 

 schouwen. En evenmin mogen we in haar een eenvoudig bewegings- 

 verschijnsel zien. Neen , geen andere hypothesen zijn hier mogelijk dan 

 diegene , welke de ziel beschouwen de eene als een werkelijk , d. i. on- 

 vergankelijk lüezen , de andere als eene vereeniging van %ulke wezens. 

 Het laatste nu aan te nemen , dat verbieden ons bepaalde onbetwistbare 

 feiten van de waarneming, vooral de eenheid van 's menschen bewust- 

 zijn'^). Kortom, ik zie hier geen anderen uitweg, dan aan te nemen, 

 dat de ziel één eenig zelfstandig wezen is. 



') Stof, mechanische kracht, geest. Utrecht 1864. 



2) Onder «eenheid van het bewustzijn" verstaat men die eigenschap van den 

 mensch , dat de indrukken van zijne verschillende zintuigen in een en hetzelfde be- 

 wustzijn zamenkomen. Deze eigenschap is een krachtige grond voor de leer , dat de 

 ziel een enkelvoudig wezen is. Immers , ware de ziel zamengesteld , dan was er groote 

 kans op , dat do indrukken van het eene zintuig (het oog b.v.) zich in een ander 

 deel der ziel dan die van het andere (het oor b.v.) vereenigden. Dan was er m. a. w. 



