HERSENEN EN ZIEL. 



11 



Met dit al is natuurlijk niet gezegd , dat de ziel geen andere wezens 

 noodig heeft om hare verrigtingen uit te oefenen. Yolstrekt niet. Trou- 

 wens, de feiten leeren op overtuigende wijze het tegendeel. Met 

 zekerheid weten wij , dat er minstens eene bepaalde hoeveelheid bloed- 

 atomen noodig is, zal de ziel tot bewustzijn komen. Onttrekt men een 

 dier eene bepaalde hoeveelheid bloed , dan valt het flaauw. En is men 

 niet te ver gegaan , dan kan men het uit zijne flaauwte opwekken door 

 het, bij wijze van inspuiting, het noodige bloed terug te geven. Dit 

 experiment bewijst, dat de ziel aan zich zelve niet genoeg heeft. Maar 

 het bewijst tevens, dat zij met het bewustzijn niet noodzakelijk hare 

 vatbaarheid tot lewmt%ijn verliest. — We zien het: moge het al 

 zijn dat de mensch bij den dood zijn bewustzijn verliest , hieruit volgt 

 in het minst niet de onmogelijkheid , dat hij dit bewustzijn onder andere 

 voorwaarden weer terug krijgt. "Welke die voorwaarden zijn, dit is 

 ons zeker onbekend. Maar hoeveel gebeurt er niet in de wereld , waar- 

 van het „hoe" ons ten eenenmale vreemd isl Kortom, het is niet onver- 

 standig , maar veeleer wetenschappelijk de ziel te houden voor een wezen , 

 dat in de hersenen troont. — Hebben we dit uitgemaakt , dan ligt het 

 voor de hand te vragen: waar is dan met juistheid wel de plaats van 

 die ziel ? Bevindt ze zich uitsluitend in de hersenen of strekt ze zich 

 ook verder in het zenuwstelsel b.v. uit '? En is het , dat ze de hersenen 

 niet overschrijdt , vult ze dan als 't ware de hersenen geheel op of blijft 

 ze tot een bepaald gedeelte van de hersenen , tot een ondeelbaar punt 

 misschien , beperkt ? We raken hier het vraagstuk , te weten , of de 

 ziel uitgebreidheid heeft , ja dan neen. 



Heebaet ,'i de beroemde philosoof, hield, op grond van bespiegelend 

 onderzoek , elk werkelijk wezen en bijgevolg de ziel voor verstoken van 

 alle uitgebreidheid. Na hem heeft lotze , een der grootste denkers van 



kans op , dat de gehoorsge waar wordingen niets afwisten van de gezigtsge waar wor- 

 dingen enz. , kortom , dat de mensch zich splitste in 5 — 6 wezens , van welke de een 

 niets dan gezigtsgewaarwordingen , de ander niets dan gehoorsgewaarwordingen had 

 enz. enz. Dit nu gebeurt niet en daarom neemt men aan , dat de ziel een enkel- 

 voudig, ondeelbaar wezen is. 



Trouwens deze hypothese wordt door andere gronden gesteund. Men vergelijke 

 het lezenswaardig geschrift iiBcr Materialismus vom SlnndpuncU der atomhtisch- 

 mechanischen NaturJ'orschung beleuchtet" van o. flügel (Leipzig 1865) — wordt in 

 het HoUandsch vertaald — alsmede de Empirische Zielkunde van dr. zimmekmann 

 (kemink en Zoon) en het Lehrbiich der empirischen Fsychologie , van u. a. li.nuner 

 (Weenen 1868). 



