IlEllSENEN EN ZIEL. 13 



kortom de zenuwen van gewaarwording en beweging , in een punt zouden 

 zamenliomen. Lotze antwoordt hierop liet volgende. Heeft de ziel geen 

 uitgebreidheid , dan is het niet noodig , wil zij met de zenuwen in 

 verband staan , dat deze zich allen in één punt vereenigen. Immers , 

 het kan ook wezen aldus : de uiteinden der zenuwen komen allen uit 

 in een bepaald weefsel en de ziel bevindt zich in datzelfde weefsel en 

 door dat weefsel staan alle zenuwen met de ziel in verband. 



Het kenmerk van scherpzinnigheid kan men aan deze apologie zeker 

 niet ontzeggen. Het ongeluk is maar , dat het niet gelukt is met het 

 ontleedmes het bedoeld weefsel te vinden. Ik waag echter hier de 

 opmerking , dat het eene vloeistof zou kunnen zijn. 



Van psychologische zijde heeft men (johannes muller) te. berde ge- 

 bragt , dat de ziel , zoo ze zelve geen uitgebreidheid had , onmogelijk 

 voorstelling van uitgchreidheid zou kunnen hebben. J. h. von fichte , in 

 zijne PsycJiologie , heeft dit bezwaar overgenomen en ook paul janet 

 hecht er veel gewigt aan. M. i. zou de voorstelling van uitgebreidheid 

 in eene niet-uitgebreide ziel zeer wel kunnen ontstaan. Daartoe toch 

 is , dunkt mij , slechts noodig , dat die ziel de verschillende rigtingen , 

 in welke de indrukken tot haar komen , uit elkander weet te houden. 



Bij wijze van slotsom achten wij den tijd nog niet gekomen om dit 

 vraagstuk te oeslissen en wachten we in deze voorloopig nadere feiten af. 



Maar hoe de beslissing hier ook moge uitvallen , zij heeft geen invloed 

 op de vraag , die wij thans willen behandelen , de vraag namelijk , in 

 welk verband de zielsverrigtingen met de hersenen staan. 



Vrij algemeen verbreid is de meening, dat de omvang, het gewigt 

 en de ontwikkeling van de hersenen van eenig dier invloed hebben op 

 den trap van ontwikkeling zijner geestvermogens, in zekeren zin schijnt 

 hier wel iets van aan te wezen. De zoöphyten , hersenlooze dieren , 

 zoo beweert gall , vertoonen geen spoor van instinct , van kunstzin. Bij 

 den visch zijn de hersenen beter ontwikkeld dan bij een weekdier , bij 

 het kruipend dier beter dan bij den visch , bij den vogel beter dan bij 

 kruipende dieren , bij het zoogdier beter dan bij den vogel. 



Deze uitkomst nu is zeer algemeen. Het is van belang in bijzonder- 

 heden te treden en o. a. na te gaan , welke eigenschappen van de her- 

 senen in het bijzonder met den trap van geestelijke ontwikkeling in ver- 

 band staan. Hoe is het in dit opzigt met het gewigt van de hersenen gesteld ? 



Men zou zich zeer vergissen , zoo men meende , dat het gewigt der 



