HEKSENEN EN ZIEL. 19 



het tot de groote denkers te rekenen. Overigens laat het zich wel ver- 

 wachten , dat de chemische zamenstelling der hersenen niet onverschillig 

 voor de functiën van dit deel zijn. Immers , reeds het bloedgehalte is 

 dit niet. Het valt niet te ontkennen , dat wij ons hier op eene terra 

 incognita bevinden. 



Wat mij betreft , ik ben zeer geneigd eene groote rol bij de werking 

 van de ziel toe te kennen niet aan den omvang of het gewigt van 

 de hersenen , maar aan de mate van levendigheid der stofwisseling , die er 

 in plaats heeft. Inderdaad, wij merken op , dat lieden, wier stofwisseling 

 zeer actief is (teringlijders , zoogenaamde sanguinische personen en dgl.) 

 doorgaans ook vlug en helder denken .... en omgekeerd. Ja, we zien, 

 dat een en dezelfde persoon heden vlug en morgen traag van denken is , 

 al naar mate hij zich bevindt in zoodanige omstandigheden, die zijne 

 stofwisseling versnellen of vertragen. En is het al niet mogelijk hier 

 een regtstreeksch verband tusschen de stofwisseling en de geestvermo- 

 gens aan te wijzen, zeker toch is het, dat de aard en de vlugheid van 

 de gedachten voor een goed deel van den graad en den aard der opgewekt- 

 heid van het zenuwgestel en geenszins uitsluitend van het volumen der 

 hersenen afhangen. 



Wil men met vrucht het verband tusschen den aard der hersenen en 

 dien van de geestvermogens opsporen , dan moet men beginnen — ik heb 

 het boven opgemerkt — met de hersenen te ontleden en voor ieder van 

 hare deelen de functie te zoeken. 



Wat is er nu omtrent de respectieve functiën der verschillende hersen- 

 deelen bekend ? Helaas zeer weinig. De beroemde gall , 't is waar , 

 had een uitgewerkt stelsel van phrenologie opgebouwd. En ook in onze 

 dagen telt het nog aanhangers , misschien voor een goed deel door toe- 

 doen van de zwakke argumenten, die men er tegen heeft aangevoerd. 

 Zwakke argumenten ja. Zoo heeft men geheel ten onregte aan gall 

 verweten , dat zijne leer tot materialisme leidt en de grondslagen dor 

 zedeleer ondermijnt. Deze verwijten zijn ten eenenmale onbillijk. Maar 

 die verwijten mogen geen steek houden, dit neemt niet weg, dat de 

 leer van gall in wetenschappelijk oogpunt onhoudbaar is. Eecds bij 

 gall's leven heeft men hem , zoo wordt er beweerd , zeer scherpe dé- 

 menti's gegeven. Dit moet men althans aannemen , zoo de vele anec- 

 dotes , die er omtrent gall in omloop zijn , waarheid behelzen. 



Zoo o. a. wordt er verhaald , dat men eenmaal eene bende verklcede 



2 



