DE TfATUTTRLI.JKE HISTOEIE VAN CAJUS PLINIUS. 27 



plan , in hetwelk zeer vele onderwerpen zijn opgenomen , die men in 

 eene natuurlijke geschiedenis niet verwachten zou , de leer der genees- 

 middelen b.v. en de geschiedenis der uitvindingen. Maar ook behalve 

 deze eenigzins vreemde toevoegsels , zou de aanleg van het geheel ons 

 nopen om het werk veeleer eene kosmographie , eene historia mundi te 

 noemen , dan wel eene natuurlijke historie , een' letterkundigen arbeid 

 niet geheel ongelijk aan den Kosmos , waarmede de vermaarde von 

 HUMBOLDT in hoogcu ouderdom zijne letterkundige werkzaamheid be- 

 sloot , zonder dien arbeid evenwel te voltooijen. Plinius zelf zegt in 

 zijnen brief aan titus, dat hij alles moet ophalen wat de Grieken tot 

 de encyclopaedie brengen, min bekende of in vergetelheid geraakte din- 

 gen , zoowel als overbekende en duizendmalen behandelde. 



De wijze nu , waarop de schrijver zijn verbazend uitgestrekt onder- 

 werp behandeld heeft , kan uit zeer verschillende oogpunten beschouwd 

 worden. Elke beschouwing intusschen, die uit het standpunt onzer 

 hedendaagsche wetenschap uitgaat , is niet alleen onbillijk , maar ook 

 ongerijmd. Wij moeten op de voorgangers van pliniijs , op de voor- 

 beelden, die de Giieksche schrijvers hem gaven, en op den toestand, 

 waarin de kennis der natuur in zijnen tijd verkeerde , onze aandacht 

 vestigen ; naar dien maatstaf en naar dien maatstaf alleen moeten wij 

 zijn werk beoordeelen. Wat de natuurbeschrijving van het dierenrijk 

 betreft , waartoe ik mij hier bepaal , zoo vinden wij in de dierkunde 

 van AEisTOTELES , waarvau plinius een vlijtig gebruik gemaakt heeft , 

 een model , dat hij niet heeft overtroffen , ja zelfs niet in de verte 

 heeft bereikt. Welke aanmerkingen men ook op de geschriften van 

 AEisTOTELES ovcr de dieren maken mag, wij vinden bij hem meer 

 orde , een dieper inzigt in het wezen der zaak en eene grootere oor- 

 spronkelijkheid , alle eigenschappen , die in plinius vruchteloos in die 

 mate zouden worden gezocht. Aeistoteles had veel gezien en nage- 

 spoord ; plinius had veel gelezen. 



Wat wij omtrent de orde der behandeling opmerkten , die naar ons 

 oordeel grooter is bij den Griekschen wijsgeer , hierover zou bij som- 

 migen eene verschillende meening kunnen bestaan , wanneer zij alleen 

 op de verdeeling der boeken in het werk van plinius hunne aandacht 

 vestigden. Hoe gebrekkig ook de verdeeling moge zijn , het is nogtans 

 eene verdeeling , die hier aan de geheele behandeling van het dierenrijk 

 ten grondslag ligt, en bij aeistoteles treffen wij eene dergelijke volg- 



