42 CHEISTIAAN HUTGENS , 



wordt in zijn Systema Safurmum herhaald , maar ditmaal met de ver- 

 klaring. Die letters namelijk omgezet zijnde , vormen den zin : 



Annulo cingitur , tenui , plano , nusquam cohaerente , ad eclipticam 

 inclinato ; d, i. : 



„Zij is omgeven van een dunnen , platten ring , die er nergens mede 

 zamenhangt en eene helling op de aardbaan heeft." 



Hoe is HTJYGENS tot die verklaring gekomen ? Geenszins door de bloote 

 waarneming. Was hij eenvoudig blijven staan bij hetgeen deze hem 

 leerde , hij zoude evenmin als zijne voorgangers die verklaring gevonden 

 hebben. Zijn kijker was welligt iets beter dan die van anderen , maar 

 men wane niet , dat het voldoende was dezen naar Saturnus te rigten om 

 dadelijk te ontdekken , dat deze een ring even als een maan had. Inte- 

 gendeel , hier leeren wij huygens niet enkel kennen als een goed waar- 

 nemer, maar inzonderheid als een man van buitengewone scherpzinnig- 

 heid , die uit eene reeks van door hem en door anderen verrigte waar- 

 nemingen het juiste besluit wist af te leiden. Bij hem was het oog des 

 geestes nog scherper dan het ligchamelijk oog. Yoorzeker was het denk- 

 beeld , dat Saturnus door een ring omgeven was , toen dit het eerst bij 

 hem opkwam , niet anders dan eene hypothese en wel eene zeer stoute 

 hypothese. Niets toch was er in het geheele overige planetenstelsel , 

 dat , door eenige , zelfs verwijderde overeenkomst , daarvoor den minsten 

 grond aanbood. Alle andere hemelligchamen , wier gedaante men kende, 

 waren bollen, en het was zelfs tot een soort van dogma geworden, 

 dat alle hemelligchamen die gedaante moesten hebben. Maar het gold hier 

 eene hypothese , welke aan de waarneming kon getoetst worden. En dit 

 is het wat huygens deed op eene wijze, die ook nu nog, na twee eeu- 

 wen , zijn geschrift leerrijk maakt voor allen , die iets meer willen worden 

 dan enkel waarnemers van het feitelijk bestaande, maar die de kunst 

 willen leeren hoe men de afzonderlijke feiten behoort te combineren , 

 opdat er eene hoogere en algemeen ere waarheid uit voortvloeije. 



Nu eenmaal de verklaring gegeven is, is het niet moeijelijk den weg, 

 dien huygens insloeg om haar te toetsen , ook voor den niet-sterrekun- 

 digen lezer duidelijk te maken. Men behoeft daartoe slechts het oog te 

 slaan op PI. I , fig. 2 , welke eene kopij van de oorspronkelijke van 

 HiJYGENS is. Daarin is G de zon , E de aarde , E haar loopbaan. De 

 verschillende standen van Saturnus in zijn loopbaan zijn aangeduid in 

 A , J , L enz. Nu is het klaarblijkelijk , dat een waarnemer , in E 



