UT ZIJN LEVEN EN WEEKEN GESCHETST. 57 



dierlijke kracht. Het was het eerste voorbeeld van de aanwending der 

 expansie van gassen als mechanische beweegkracht. "Wie weet, of niet een- 

 maal de luchtscheepvaart het oude denkbeeld van hitygens weder opvat! 



Eenen geruimen tijd besteedde hij voorts aan de vervaardiging van een 

 planetarium , eenen toestel om , door middel van kunstig ingerigte en op 

 elkander werkende raderen , de bewegingen der ligchamen , welke ons 

 planetenstelsel zamenstellen , na te bootsen. Hij ondernam de vervaar- 

 diging daarvan reeds in 1682 , dus in het volgende jaar, nadat hij Parijs 

 had verlaten , en heeft daarvan eene uitvoerige beschrijving gegeven , 

 waarin tevens de wiskundige grondslagen ontwikkeld zijn , waarop het 

 berust. Het was het eerste werktuig van dien aard. Later zijn wel is 

 waar door anderen volkomener planetaria vervaardigd , en in onzen tijd is 

 men zelfs gewoon geraakt met een soort van minachting op dergelijke 

 toestellen neder te zien. Doch men bedenke , dat , toen huygens het 

 zijne vervaardigde , hij niet alleen de eerste was , die op het denkbeeld 

 kwam om de verschijnselen aan den hemel langs den werktuigelij ken 

 weg voorste stellen en daarbij belangrijke bezwaren te overwinnen had , 

 maar dat het nog niet vele jaren geleden was , dat het stelsel van 

 coPERNicus openlijk was bestreden , zoodat een toestel , waarin dit stelsel 

 was verzinnelijkt en aanschouwelijk gemaakt , toen een geheel ander nut 

 had dan thans , nu reeds op de scholen geleerd wordt , dat de zon stil- 

 staat en de aarde en de overige planeten om haar rond wentelen. 



Terwijl echter htiygens de verschijnselen des hemels nabootste , ver- 

 zuimde hij ook niet deze zelve gade te slaan. Trouwens het spreekt 

 wel van zelf , dat de beide broeders , die , gelijk wij reeds zagen , zich 

 in dit tijdperk, vooral in de jaren van 1682 tot 1686, bezig hielden 

 met de vervaardiging van objectiefglazen , ook trachtten deze tot verre- 

 kijkers in te rigten en daarmede den hemel te beschouwen. Doch hierbij 

 stuitten zij op een groot bezwaar. Die objectiefglazen namelijk waren 

 niet bestemd voor kijkers van 10, 12 of hoogstens 23 voeten, zooals 

 die waren , waarmede christiaan een dertigtal jaren vroeger zijne eerste 

 ontdekkingen had gedaan , maar de nu vervaardigde glazen hadden brand- 

 puntsafstanden van 34, 44, 62, 85, 120, 170, een zeKs van 210 

 voeten. Die met de verste brandpuntsafstanden waren het werk van den 

 oudsten der broeders. De jongste daarentegen dacht een toestel uit om 

 althans die glazen , welke eenen niet al te groeten brandpuntsafstand 

 hadden , naar den nachtelijken hemel te rigten , zonder dat het noodig 



