IN ZIJN LEVEN EN WEEKEN GESCHETST. 59 



wezens , schepselen als wij of meer dan wij zijn ? Gewigtige vragen 

 voorzeker, die als van zelf opkomen bij ieder, die niet enkel blijft staan 

 bij hetgeen de onmiddellijke waarneming hem aanbiedt , maar die ook 

 over het waargenomene nadenkt en langs den weg der redenering van 

 het bekende tot het onbekende tracht door te dringen. Eeeds vóór 

 HUYGENs zijne denkbeelden daaromtrent mededeelde , hadden e:epplee , 

 KifiCHER en laatstelijk de geestige secretaris der Parij sche akademie, 

 F0NTENELLE , daarvan het voorbeeld gegeven. Doch beide eerstgenoemden 

 hadden daarbij aan hunne verbeelding en laatstgenoemde aan zijn ver- 

 nuft den teugel gevierd. Niet alzoo huygens. Hij behandelde ernstige 

 zaken op eene ernstige wijze. De Cosmotheoros , welke de vrucht zijner 

 overdenkingen en van de met zijnen broeder gehouden gesprekken over 

 de bewoonbaarheid der overige hemelbollen bevat , kan veeleer vergeleken 

 worden met het in onze dagen verschenen werk van beewstee over 

 hetzelfde onderwerp. Alleen vergete men niet , dat deze ruim ander- 

 halve eeuw later schreef en over den geheelen schat van kennis bescMk- 

 ken kon, die na HrvGENS verzameld is. Overigens zijn de punten, waar- 

 van beide schrijvers in hun betoog uitgaan , en de gang hunner redene- 

 ring dezelfde. Beiden zetten als grondslag van hun betoog de onwaar- 

 schijnlijkheid voorop , dat onze aarde , eene der kleinste onder de hemel- 

 ligchamen , de eenige woonplaats van levende wezens in het heelal 

 zoude zijn , en , dit eenmaal aangenomen zijnde , trachten zij op grond 

 van hetgeen wij aangaande de physische gesteldheid der overige hemel- 

 ligchamen weten , de vraag te beantwoorden : in hoeverre men met 

 eenige waarschijnlijkheid besluiten mag , dat er tusschen de op die andere 

 wereldbollen en op onze aarde levende wezens overeenstemming is en 

 welke verschillen er noodzakelijk moeten bestaan ? 



HuYGENS was zich volkomen bewust , dat hij zich , bij het zoeken 

 naar een antwoord op die vraag, op een glibberig pad waagde. Her- 

 haaldelijk waarschuwt hij zijne lezers , dat wat hij daaromtrent zeggen 

 kan, niets dan gissingen, ja welligt droomen zijn. Maar indien men 

 zich plaatst op het eenige billijke standpunt , namelijk dat van de toen- 

 malige kennis , dan kan men ook dit geschrift van onzen groeten land- 

 genoot niet lezen , zonder bewondering te gevoelen voor den schrijver , 

 voor de scherpzinnigheid , waarmede hij partij weet te trekken van de 

 weinige gegevens, die hem ten dienste stonden en voor den logischen 

 redeneertrant , die , van gevolgtrekking tot gevolgtrekking voortgaande , 

 slechts weinig aan de wülekeur der verbeelding overlaat. 



