60 



CHEISTIAAX HrYGEXS, 



Er zijn er geweest , die over dit geheele geschrift een afkeurend oor- 

 deel hebben uitgesproken , ja verklaard hebben , zich niet te kunnen 

 begrijpen , hoe een man als huygex^s het geschreven heeft , tenzij wei- 

 ligt zijn geest door ouderdom verzwakt was. Ik deel dit gevoelen in 

 geenen deele. Huygexs was , toen hij dit laatste werk opstelde , nog 

 dezelfde als toen hij de zonderlinge verschijnselen van de planeet Sa- 

 turnus verklaarde. Zoowel voor het eene als voor het andere was eene 

 levendige verbeelding noodig en eene zeldzame mate van combinatie- 

 vermogen. Zonder deze gaven zoude htjy&eis^s, — ja wel eenige ont- 

 dekkingen hebben knnnen doen van zaken , die vóór hem nog onbekend 

 waren , — maar om den ring van Satumus in zijne gedachte te zien , 

 om het slinger-uurwerk uit te vinden, de spiraalveer als middel ter 

 verbetering der zak-uurwerken uit te denken , de wetten der middel- 

 puntvliedende kracht en der botsing te vinden , de afplatting der aarde 

 te erkennen , de theorie der lichtverschijnselen op vaste grondslagen te 

 vestigen , — daartoe behoorde het oog der verbeelding , maar van eene 

 verbeelding steeds in toom gehouden door het scherp wikkend en wegend 

 verstand , dat weet te onderscheiden tusschen hetgeen waar , waar- 

 schijnlijk, mogelijk of slechts denkbaar is. 



Het eenige wat welligt zoude kunnen betwijfeld worden is : of huy- 

 GENS den aan dit geschrift ge wij den tijd niet op vruchtbaarder wijze 

 voor de wetenschap zoude hebben kunnen besteden. Zeker echter is 

 het , dat het als wetenschappelijke arbeid verre staat boven de com- 

 mentarien , die ^t;wtox in zijnen ouderdom over den Apocalypsis schreef. 

 Men kan het den reeds bejaarden man ligt ten goede houden , dat hij , 

 die de wetenschap reeds met zoovele nieuwe feiten, werktuigen en 

 theorien verrijkt had , nu op het laatst van zijn leven zich in bespiege- 

 lingen verdiept over vraagpunten, die hem gedurende zijn vroeger leven 

 herhaaldelijk moeten hebben voor den geest gezweefd , evenals zij het 

 ieder denkend mensch doen. 



En bovendien, de Cosmotheoros is geenszins van wetenschappelijk be- 

 lang ontbloot. Behalve de zamenstelling van hetgeen men in dien tijd 

 aangaande de physische gesteldheid der hemelligchamen wist , vindt men 

 er nog eene zeer vernuftige methode in medegedeeld, om den vermoe- 

 delijken afstand der vaste sterren , op grond harer lichtsterkte , verge- 

 leken met die der zon, bij benadering te bepalen. 



Maar zelfs al moge het voor den man der zuivere wetenschap onver- 



