DE IJSVORMING; 



DOOR 



D^ A. T. EEITSMA. • 



Geen verscliij asel is zoo algemeen bekend en wordt in elk handboek 

 van natuurkunde zoo voldoende verklaard , als de overgang van het 

 water uit den vloeibaren tot den vasten toestand. En toch hebben er 

 bij de ijsvorming somtijds verschijnselen plaats , die door het vreemde 

 en ongewone , dat ze vertoonen , wel waardig zijn de aandacht te trekken. 

 De ijsvorming bekleedt in de huishouding der natuur eene zeer belang- 

 rijke rol , die wel verdient in al hare vormen bestudeerd te worden. 

 Visschers , die in den winter vaak op zee omzwerven , disschen dikwijls 

 al vreemde en meestal voor ongeloofelijk gehouden verhalen op van 

 visschersbooten , die op zonnige warme winterdagen plotselijk midden in 

 eene ijsvrije bogt in het ijs bezet raakten of op eens met ijs omkorst 

 werden , van groote steenen , die door het ijs van den bodem der zee 

 omhoog geheven en aan den oever werden geworpen enz. Dergelijke 

 verhalen bragten prof. edlund te Stockholm het eerst op de gedachte 

 deze feiten meer opzettelijk te onderzoeken. De uitkomst van zijn 

 onderzoek was , dat de ijsvorming in zout en in zoet water op eene 

 wezenlijk zeer verschillende wijze plaats heeft , dat namelijk het ijs in 

 rivieren en meren zich gewoonlijk het eerst op de oppervlakte van het 

 water vormt en daarentegen in de zee bijna altijd eerst op den zeebodem. 



De oorzaken van dit verschijnsel liggen in de zeer verschillende eigen- 

 schappen van het zoete en van het zoute water. 



Het zoete water heeft , in afwijking van alle andere bekende stoifen , 

 de merkwaardige eigenschap , dat het bij eene temperatuur van ongeveer 

 -^- 4" C. een geringer volumen heeft , dan bij elke andere temperatuur. 

 Bijgevolg is dan ook water , dat tot -}- 4"" C. afgekoeld is , zwaarder 



