232 HET STEENKOLEN-TIJD PEKK. 



veen inwerkt en de gecarhoniseerde turf, gelijk zij heden ten dage wordt 

 afgeleverd, speelt hem, dunkt mij, onwillekeurig voor den geest. Welnu! 

 steenkool is voorwereldlijk veen , gedrukt door lagen van honderde ellen 

 dikte , aan den invloed der aardwarmte , tegelijk met dien druk , eeuwen 

 lang blootgesteld , terwijl bruinkool moet beschouwd worden als veen , 

 tot de genoemde stof vervormd door mindere drukking , mindere warmte , 

 minder lange jaren duur. Slechts in zoo verre zou er dan wezenlijk 

 verschil bestaan , als er vroeger andere plantenvormen tot de veenvor- 

 ming meewerkten en een scheikundig proces eene omzetting der stof be- 

 werkstelligde. En zoo even , — merkt men teregt aan — gewaagde 

 ik van scheikundige gelijkaardigheid en nu wijs ik op scheikundig 

 verschil. Het is zoo, maar ook ik heb mij niet vergist, want koolstof , 

 waterstof en zuurstof zijn in alle drie vervat, maar slechts de verhou- 

 dingen, waarin deze grondstoffen in turf, bruinkool en steenkool voor- 

 komen, verschillen. Onderstaande tabel zal zulks duidelijk maken. 



Koolstof. 

 Hout 49.1 



Turf 60.7 



Diluviale schieferkool 



(van TJznach) 55.8 



Bruinkool (tertiair) 69.3 

 Steenkool 82.1 



Anthraciet 93.8 



Men ziet hieruit , dat het procentische gehalte aan koolstof stijgt , 

 dat aan zuurstof vermindert , naarmate de brandstof meer fossiel wordt. 

 Wij hebben hier dus te doen met een verweerings- of verbrandingsproces. 

 Die verbranding geschiedt meer ten koste van de koolstof dan van de 

 waterstof. Het produkt der verbranding is alzoo koolzuur en ten deele 

 ook water. Inderdaad vindt men in de bruinkool-bergwerken ophoo- 

 pingen van koolzuurgas. Maar nu verbindt zich op hare beurt de overtol- 

 lige waterstof met de koolstof tot koolwaterstofgassen, die in de bergwer- 

 kcn bekend zijn onder den naam van „schlagendes Wetter" of mijngas, 

 zoo zeer berucht door de vreeselijke ontploiSngen , waartoe het aanleiding 

 geeft. De vorming van dit gas wordt daardoor mogelijk , omdat de 

 bovenliggende lagen de zuurstof van den dampkring van het fossiele hout 

 afweren. Zoo ontstaan er steenkolen , die op hare beurt in coke of 

 anthraciet worden omgezet door verderen voortgang van het verwee- 



"Waterstof. 



Zuurstof en stikstof. 



6.3 



44.6 



6.2 



33 



5.7 



36.8 



6.6 



20.3 



6.5 



12.4 



2.6 



3.5 



