238 HET STEENKOLEN TIJDPEEK. 



aan te geven. De geologie , dat is de wetenschap van het verledene , 

 is hier de wegwijster in de geschiedenis , d. i. van het betrekkelijk heden ! 



Het veen, door die bosschen gevormd, werd westwaarts door eene 

 duinreeks begrensd , maar die duinenrij was ook toen , evenals nu , in be- 

 weging en heeft groote uitgestrektheden veen overstoven. Het veen strekt 

 zich dan ook onder de duinen uit. Dat veen , duinpannen genoemd , 

 is door die drukking verhard en heeft eigenschappen erlangd , die aan de 

 bruinkool eigen zijn. Men verbeelde zich ons land aan zichzelf overgelaten. 

 De natuur, vrij spel hebbende, zou de verhouding tusschen land en water 

 wel haast geheel wijzigen , nieuwe bosschen zouden ontstaan , nieuwe 

 kleigrdnden door overstroomingen gevormd worden , en men begrijpt de 

 mogelijkheid , dat op het zand der duinpannen zich nieuwe toestanden 

 zouden ontwikkelen , nieuwe veenen zich vormen , gescheiden van de 

 nu bestaande door dikke klei- en zandlagen. 



Nog op eene andere wijze zijn er hier en daar steenkoolvelden ont- 

 staan , ofschoon de rol van deze waarschijnlijk minder aanzienlijk zal 

 geweest zijn. Groote rivieren , gelijk de Mississipi , Orinoco, Amazonen- 

 rivier, voeren jaarlijks eene geweldige plantenmassa , bestaande uit 

 boomstammen, takken, bladeren, soms door het daartusschen gespoelde 

 zand en slib tot een drijvend eiland geworden , waarop de misleide alliga- 

 tor of een verdwaalde bison zich wel eens inscheept , naar heur mond. 

 Ongeloofelij k is de kubieke inhoud der stoffen , die alzoo aan den mond 

 der rivier worden afgezet. Ook deze zullen veen vormen op den bodem 

 des waters , die daardoor van lieverlede wordt opgehoogd en tot het 

 ontstaan van lagunen , die later met een weelderigen plantengroei be- 

 dekt worden , aanleiding geven. Zand en slijk bevindt zich in die 

 massa , zand en slijk wordt gespoeld tusschen die massa , zand en slijk 

 bedekt die massa. 



De lezer begrijpt thans, hoe er hier en daar zulk een groot aantal bed- 

 dingen moesten ontstaan , maar ook hoe dun dikwijls sommige beddingen 

 moesten worden en eindelijk , hoe tusschen de steenkolen in er zich nog 

 steeds veel lei- en zandsteenen moesten mengen, die hij thans nog van 

 zijnen steenkolenhandelaar wel tegen steenkolenprijs ontvangt, maar 

 tot zijn verdriet als onverbrand onder de asch terug vindt. 



Eene tweede bijzonderheid betrekkelijk de steenkoollagen , t. w. hare 

 ligging, houde thans ons eenige oogenblikken bezig. Uit het gezegde 

 blijkt, dat oorspronkelijk de ligging dier lagen horizontaal is geweest. Ook 



