264 HET STEENKOLEN-TIJDPERK. 



met een enkel -woord gewaagden van de fauna dier tijden. Zoo even merk- 

 ten wij reeds aan , dat de warmbloedige gewervelde dieren nog niet beston- 

 den. Ook de klasse der reptielen was niet rijkelijk vertegenwoordigd. 

 Wij zullen onze beschouwingen met de visschen aanvangen. 



Yooraf echter een woord. Wij spraken reeds boven van zeevormingen en 

 binnen-meren, of marine-bekkens en zoetwater-bekkens. De eerste kenmer- 

 ken zich door het aanwezig zijn en de laatste door het afwezig zijn van 

 den zoogenoemden bergkalk. Van daar dat men het steenkolen-terrein 

 wel eens splitst in twee afdeelingen: den beegkalk en den kolenzand- 

 STEEN. De kolenkalk vormt de onderste lagen der formatie en is klaar- 

 blijkelijk eene zeevorming. Hij bevat versteeningen van zeedieren in 

 groote menigte , maar slechts hier en daar dunne lagen kool , die de ont- 

 ginning niet waard zijn. Die kolenkalk is gewoonlijk grijs , blaauw , zeld- 

 zamer wit of zwart van kleur, meestal digt, bitumineus, stinkend, kiezel- 

 achtig , somtijds dolomiet-aardig en bevat dikwijls groote brokken hoorn- 

 steen. Nu en dan vindt men aan zijn basis anhydriet , gyps of steenzout. 



De kolenzandsteen begint dikwijls , vooral in de zoetwater-bekkens , 

 met conglomeraten of zaam geklonterde steenbrokken , gaat dan in grijze , 

 witte of gele , vaste zandsteenen over, en wisselt menigvuldig af met 

 leisteenen , koollagen, ijzerertsbeddingen, aluinleijen en brandlcijen. De 

 zandsteenen en leijen bevatten slechts zeldzaam overblijfsels van zee- 

 dieren , maar daarentegen eene menigte versteeningen van dieren , die 

 in brak water , moerassen of op het drooge hebben geleefd. Ook de zoo 

 even beschreven plantenvormen komen in deze lagen voor. 



De kolenkalk nu wemelt van eene menigte ichthyodoruUten en haaijen- 

 soorten. Onder deze laatste noemen wij de familie der Cestracionten , 

 die zich van de tegenwoordige haaijen onderscheidde door den aard der 

 tanden. Deze waren n.1. niet , zoo als bij de nu levende soorten , scherp 

 snijdend , tot verscheuren ingerigt , maar hadden stompe kroonen en 

 dienden alzoo tot het vermalen van kleine schaaldieren. De hybodonten, 

 eene andere haai-familie , bezat kegelvormige , rondachtige tanden , 

 waarvan de middelste kegel iets hooger was en met overlangsche stre- 

 pen voorzien. 



Ook uit de orde der ganoïden of glansschubhige visschen , die zoo 

 menigvuldig in het Devonische tijdvak voorkomen , vinden wij nog 

 enkele vertegenwoordigers over. Uit de afdeeling der gelede dieren ont- 

 moeten wij mede eenige soorten ; ongetwijfeld waren er toen reeds kevers , 



