DE OUDERDOM DER AARDE. 309 



vlekken en sterrestelsels , alleen voor hunne beweging rondom het ge- 

 meenschappelijk zwaartepunt? Doch wij eindigen. Cijfers zijn wel is 

 waar, — gelijk humboldt zegt, — de magten des hemels, maar de 

 overstelpende oubevattelijkheid van cijfers bepalen nog geenszins de be- 

 teekenis van het heelal." 



Men heeft alzoo de geschiedenis onzer aarde tot op de vroegste tijden 

 van haar bestaan , ja zelfs tot in hare wording nagespoord. Men heeft 

 een zeker aantal jaren voor haren ouderdom aangenomen. Oorspronke- 

 lijk een gelijksoortig deel uitmakende van de geweldig groote zonne- 

 nevelvlek , heeft zij zich daarvan ten gevolge eener ronddraaijende be- 

 weging dier nevelvlek afgescheiden en is ze een zelfstandig bestaan 

 begonnen. Laat ons aannemen , dat deze theorie op werkelijkheid rust. 

 Maar nu verder. De menschelijke geest wil nog hoogcr op , hij is niet 

 bevredigd , zoolang er geen eerste voldoende oorsprong is aangewezen. 

 Heeft de stof dier nevelvlek eenmaal een aanvang genomen , of is ze er 

 altoos geweest? En van waar dan die ronddraaijende beweging, die 

 de afscheiding en vorming van geheele wereldbollen veroorzaakte ? Men 

 spreekt van eene onafgebroken reeks van oorzaken en gevolgen, die in de 

 natuur stoffelijk en geestelijk werkt , maar welke is hier dan de oorzaak ? 



Is het de stof en de haar inwonende omwentelings- of bewegingskracht 

 zelve , die we dus als eeuwig hebben te beschouwen ? Wij zouden het 

 misschien kunnen doen , zoo niet eene vergelijking tusschen de oorzaah en 

 hare gevolgen ons zulk een geweldig contrast te zien gaf! Want merk 

 eens op! De oorzaak, een ijle dunne nevelstof, die om zichzelf rond- 

 wentelt , en de gevolgen ? Ga eens de verdere geschiedenis der aarde 

 in hare ontwikkeling na. Beschouw haar eens in haren tegenwoordigen 

 toestand. Vergelijk dien met zooals zij voor 4000 millioen jaren als 

 een nevelbol zich van haren oorsprong afscheidde ! Welke veranderin- 

 gen , omkeeringen , hervormingen , verbeteringen heeft zij niet onder- 

 gaan ! Stel u vooral eens voor den geest de duizende en honderd- 

 duizende soorten van anorganische en organische wezens , die hare 

 oppervlakte bedekken , op en in haren bodem leven en zich bewegen. 

 Denk vooral aan de dieren- en menschenwereld in al haar uitgebreid- 

 heid en verscheidenheid , met al haar eigenschappen en vermogens van 

 instinct en gevoel, van verstand en vernuft, van rede en verbeelding, 

 van gewetensdrang , zedelijke bcAvusthcid , godsdienstzin. Dat alles een 

 gevolg en niets anders dan een gevolg eener mechanische ronddraaijende 



