TESSEL. 357 



kunstmatige oesterkweekerij , die elders zulke gunstige uitkomsten heeft 

 opgeleverd, is in ons land nog niet ingevoerd. Die kweekerij bestaat 

 daarin , dat men de oesters gelegenheid geeft zich te vestigen door het 

 plaatsen van takkebosscn en steenen kcijen op den bodem der on- 

 diepte. — Mogt deze wijze van behandeling bij ons worden toegepast, 

 dan ben ik verzekerd , dat de visschers onzer noordelijke eilanden in 

 welvaart niet zullen onderdoen voor onze rijkste landbouwers. 



Niet ver van Oostereind , meer naar het midden van het eiland , ligt 

 het dorpje de Waal, welks eenvoudige, goed onderhouden huizen 

 nog blijken geven van een oorspronkclijken geest. Voorbij dit dorp 

 komt men door eene schilderachtige laan met vrij hooge boomen. "Wij 

 zijn hier op klassieken grond. Digt bij de Waal , langs een der zijwe- 

 gen , lag voorheen de Sommeltjesberg, een tumulus , waaruit in het 

 begin dezer eeuw Romeinsche oudheden zijn voor den dag gekomen. 

 Volgens de overlevering, zou, kort vóór onze jaartelling, de Romeinsche 

 veldheer deusits eene sterkte (op de plaats van het dorp den Burg) op 

 Tessel gebouwd hebben. Midden in den Anna-Paulowna-polder vindt 

 men onder den bodem nog de overblijfselen van een Eomeinschen straat- 

 weg, en ook bij de tegenwoordige zandbank de Haaks moet men de 

 grondvesten van oude Romeinsche gebouwen gevonden hebben. De naam 

 Helder herinnert , evenals Helvoetsluis , aan het oude Helium der Romein- 

 sche schrijvers. Ongetwijfeld hebben de Romeinen op verschillende 

 plaatsen langs de Nederlandsche kust stations gehad , van waar zij naar 

 Engeland overvoeren , en welligt is er op Tessel zulk een station geweest , 

 bij het einde eener groote heirbaan , die , van het oosten des lands 

 komende , de streek doorkruiste , waar thans de Zuiderzee stroomt en 

 langs Wieringen tot den Helder liep. De naam Gane , dien men in zeer 

 oude oorkonden vindt voor eene plaats in de nabijheid van Wieringen , 

 is welligt van deze heirbaan afkomstig. De inrigting der Romeinsche 

 straatwegen en postverbindingen voor het leger was bewonderenswaar- 

 dig ; de wegen waren van steenen gemetseld , met beton opgevuld , 

 eenigzins hooger dan het omliggende land ; aan de halten stonden ver- 

 sche paarden gereed , en de togten geschiedden met zulk eene snelheid , 

 dat, volgens geloofwaardige schrijvers , de hooge legerhoofden en staats- 

 beambten in zeven dagen van Rome naar Brittaunië reisden. Wij 

 moeten erkennen , dat Europa , van den Roraeinschen tot op onzen 

 tijd , eigenlijk in barbaarschheid verzonken is geweest. 



