OVER HAEIN G-AAS. 



375 



Het komt langs de geheele kust van Noorwegen voor en is het menig- 

 vuldigst aan de monden der inhammen, terwijl het daarentegen in 

 geringer hoeveelheid in het water der inhammen zelve en desgelijks in 

 de open zee gevonden wordt, alsof het afnam naar mate de diepte 

 grootcr wordt. In zekere tijden des zomers kan het in zoo ongelooflijke 

 massa's voorkomen, dat er de zee over eene groote uitgestrektheid 

 rood door wordt gekleurd. 



Voor eenige jaren had ik gelegenheid bij Mandal dit verschijnsel te 

 zien en te onderzoeken. ITadat het een geruimen tijd kalm weder was 

 geweest , zag ik langs de oevers van het eiland , maar van het land door 

 eene vrije ruimte gescheiden, een broeden gordel, die rood gekleurd 

 was. De visschers zeiden mij , dat die kleur door het rood-aas 

 {rödham of rödaat) werd te weeg gebragt en toonden mij , hoe 

 scharen van makreelen zich aan dit voedsel te goed deden , terwijl 

 visschers met groote netten bezig waren deze visschen te vangen , die 

 nu merkelijk minder schuw dan gewoonlijk waren. Ik haalde een 

 groot aantal der diertjes , die deze kleur veroorzaakten , uit de zee op 

 en bevond, dat het louter kleine copepoden waren, die tot de kleinste 

 vormen van schaaldieren behooren. De grootste waren slechts 2 Ned. 

 strepen lang en ter naauwernood met het bloote oog te zien. Inzon- 

 derheid waren daaronder de geslachten Calamts , Eikocalanus , Centro- 

 pages en Anomalocera vertegenwoordigd , waartoe de grootste soorten langs 

 onze kusten behooren. Men zoude schier niet gelooven kunnen , dat 

 zoo nietige diertjes van zulk een belang voor de welvaart der bewoners 

 van een land zijn kunnen , maar inderdaad danken de makreelen en de 

 herfstharingen aan deze diertjes hunne groote vctheid, want binnen 

 hunne dunne schaal ziet men onder het mikroskoop het vet in duide- 

 lijke strepen tusschen de spieren en ingewanden. 



Bij Spitsbergen komen zij ook in ongelooflijk groote menigte voor , zoo 

 zelfs , dat vele zwem vogels er zich mede voeden, en in de zuidelijke IJszee 

 dienen dergelijke diertjes zelfs aan de groote walvisschen tot voedsel. 



Wanneer nu de haring eene groote hoeveelheid van dit rood-aas ver- 

 slonden heeft en daarop gevangen en gedood wordt , voor dat het 

 volkomen verteerd is, dan begint het aas 'm de maag der visschen te 

 rotten , nog voordat het door het zout bereikt is. De maag zelf gaat 

 dan ook in bederf over en even zoo het groote bloedvat, dat onderde 

 ruggegi-aat is gelegen ; de bloedkleurstof treedt dan naar buiten en 



