WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 13 



baar ligchaam dringt , de medege voerde lucht aan de werking daarvan 

 een zeer aanmerkelijk aandeel hebben moet en gelooft , dat hierdoor moet 

 worden verklaard , wat in die werkingen door de theorie van de mede- 

 deeling der beweging tot nog toe onverklaarbaar bleef. 



Die werkingen toch zijn zeer opmerkelijk. Zij hangen , gelijk uit vele 

 proeven van M. ten duidelijkste blijkt , niet slechts af van de snelheid , 

 waarmede het projectiel het te doorboren ligchaam treft , maar evenzeer 

 van den aard van beide en van die der middenstof , waarin het eerste zich 

 bewoog. Als men tegen eene leiplaat een kogel afschiet , onverschillig 

 of dit met sterke of met zwakke lading , dus met grootere of kleinere snel- 

 heid geschiedt , altijd is de daarbij door den kogel gemaakte opening rond 

 en klein, het eerste vooral als de plaat in een houten raam gevat, of op 

 andere wijze op vele punten tegelijk ondersteund is. Geheel iets anders 

 gebeurt er, als een pistool of geweerkogel van lood of ijzer tegen een 

 looden plaat wordt geschoten. Groote snelheden veroorzaken daarbij de 

 grootste openingen en wel zoo , dat men uit de grootte der openingen zou 

 kunnen besluiten tot de snelheid van het projectiel , als deze onbekend 

 was. Bij groote snelheden blijft de loodplaat vlak, bij kleine wordt zij 

 ingedeukt en er ontstaan daarbij dikwijls aan beide zijden der plaat 

 scheuren in evenmatige verdeeling. Tegen platen van weeke klei van 

 verschillende ^dikten afgeschoten, waren de openingen, die dezelfde kogel 

 bg steeds dezelfde snelheid daarin maakte , tot zekere grens des te 

 grooter , naarmate de kleiplaat dikker was. De middellijn der door den 

 kogel gemaakte opening neemt ook hier weder met de snelheid van den 

 kogel toe, een kogel van 12 m.m. middellijn, 10 grammen wegende, 

 boorde bij eene lading met 0,15 grammen buskruid een gat in eene klei- 

 plaat van omstreeks 24 m.m. middellijn , terwijl dezelfde kogel , door eene 

 lading van 2,5 gram buskruid voortgedreven , in dezelfde kleiplaat eene 

 opening maakte alsof er een vierponds kanonkogel door was gegaan. De 

 afbrokkeling der randen aan beide zijden der plaat is hierbij zoo gelijk , 

 dat men onmogelijk die , waar de kogel inging , van die waar hij uitkwam 

 onderscheiden kan. Bij het indringen van den kogel in de klei ziet men 

 een deel der laatste weggedreven worden in eene rigting , aan die van den 

 kogel juist tegenovergesteld. Drukt men twee regthoekige kleiplaten van 

 15 m.m. dikte en 25 tot 30 centimeters zijde , na ze bevochtigd te hebben , 

 met de vlakke zijden tegon elkaar en schiet tegen de zoo gevormde plaat 

 van dubbele dikte een pistoolkogel met twee grammen buskruidlading , 

 dan is bij eene door dien kogel geboorde opening met gebrokkelde randen 

 van meer dan 10 centim. middellijn , nog dit waar te nemen , dat de platen 

 in het midden van elkaar splijten en eene lensvormige ruimte tusschen 



