VAN HET ZOjrNESTELSEL. 69 



lijke naauwkeuriglieid der tegenwoordige sterrekundige waarnemingen , 

 toch nog tot een belangrijk deel van dat kleine verschilzigt opklimmen. 

 De gi'ootste grondlijn , die men op de aarde nemen kan , is nog veel te 

 klein voor de bepaling A'an den ontzettenden afstand der hemelliehten 

 en wilde men, om eene grootere grondlijn te verkrijgen, de beweging 

 der aarde om de zon te baat nemen , dan zonde men vooraf de grootte 

 van de loopbaan der aarde bepaald moeten bebben en alzoo het groote 

 vraagstuk omtrent de bepaling van den afstand der aarde tot de zon 

 reeds moeten hebben opgelost. 



Met de beoefening A^an het zonnestelsel , die nog voor eene eeuw 

 de geheele sterrekunde uitmaakte , moest men natuurlijkerwijze , het 

 naast, de naauwkeurige kennis van zijnen bouw bedoelen. Tot dien 

 bouw behoort de grootte , gedaante en ligging van de loopbanen der 

 planeten en van hare wachters en de grootte der ligchamen zelf, die 

 het zonnestelsel uitmaken. Bij de ligchamen , die zich om hetzelfde 

 hoofdligchaam bewegen , bestaat een naauw verband tusschen hunne 

 afstanden tot dat hoofdligchaam en hunne omloopstijden, en dit stelt 

 ons in staat met naauwkeurigheid de verhouding te bepalen tusschen 

 de grootten van de loopbanen der planeten en ook van die der wach- 

 ters , welke zich om dezelfde hoofdplaneet bewegen. Men kan , met 

 behulp van die kennis , ook bepalen , hoc groot de loopbanen der 

 wachters en de ligchamen des zonnestelsels zelf met betrekking tot de 

 loopbanen der planeten zijn , maar de beweging der ligchamen des zon- 

 nestelsels kan ons niets anders dan verhoudingen tusschen afmetingen 

 en afstanden doen kennen. Door die verhoudingen wordt het zonne- 

 stelsel met eenen ons volstrekt onbekenden maatstaf uitgemeten en 

 zij laten ons omtrent de eigenlijke grootte der voorwerpen , die wij 

 kennen willen , geheel in het onzekere. De afmetingen van het zonne- 

 stelsel zullen ons dan eerst in volstrekten zin bekend zijn, als wij die 

 in ons bekende maatstaven, zooals ellen, mijlen of uren gaans, weten 

 uit te drukken en daar onze aarde met die maatstaven uitgemeten is , 

 kan ook haar straal of hare middellijn als een bekende maatstaf worden 

 aangenomen. De volstrekte afmetingen van het zonnestelsel , de afme- 

 tingen in cencn ons bekenden maatstaf uitgcdi'ukt kunnen niet , zoo- 

 als de verhoudingen of betrekkelijke afmetingen , uit bewegingen worden 

 afgeleid. "Voor hare bepaling moet men tot de vermelde driehoeksmeting 

 zijne toevlugt nemen en dit is de reden , waarom deze ook in de laatste 

 tijden zoovele zorgen baarde , terwijl de betrekkelijke afmetingen des 



