70 DE JONGSTE ONDEEZOEKINGEN OMTRENT DE AFMETINGEN 



zonnestelsels reeds voor lang met eene verwonderlijke juistheid waren 

 bepaald geworden. 



In de oudheid , toen men volstrekt geen verband tusschen bewegingen 

 en afstanden bij de ligchamen des zonnestelsels kende , had men van 

 die afstanden ook niet het minste begrip. Men zag, dat de zon en de 

 maan hare schijnbare grootte weinig veranderden en leidde daaruit af, 

 dat ieder dier ligchamen bestendig op nagenoeg denzelfden afstand van 

 ons verwijderd bleef, maar ook in de verhouding tusschen de afstanden 

 van beide ligchamen tot de aarde hebben de ouden geweldig mis- 

 getast. Pythagoeas , in de zesde eeuw voor het begin van onze jaar- 

 telling , die de aarde , zoowel als de zon en de maan teregt voor een 

 kogelvormig ligchaam hield , stelde de zon op eenen afstand van ons 

 driemalen z oo groot als dien der maan en wist ter naauwernood , of die 

 ligchamen grooter of kleiner dan de aarde waren. Aeistaechus , die in 

 de derde eeuw voor het begin van onze jaartelling leefde , kwam op 

 het vernuftig denkbeeld om de verhouding tusschen de ware afstanden 

 van zon en maan af te leiden uit den schijnbaren afstand dier ligcha- 

 men , als de maan zich juist in hare kwartiersgestalte vertoont , maar 

 dat tijdstip was met geene naauwkeurigheid te bepalen en aeistaechus 

 plaatste de zon 20 malen verder van ons dan de maan , terwijl wij nu 

 weten , dat zij omtrent 400 malen verder dan de maan van ons ver- 

 wijderd is. Eene eeuw later volbragt hippaechus , voor het eerst , 

 eene wezenlijke bepaling van den afstand der maan , uitgedrukt in 

 middellij nen der aarde , en werd daardoor die afstand vrij naauwkeurig 

 bekend , zijne poging mislukte ten eenenmale , om , door de grootte van 

 de schaduw der aarde bij maansverduisteringen , van daar tot den afstand 

 der zon op te klimmen. Ptolomeus, omtrent eene eeuw na het begin 

 van onze jaartelling, wilde, naar de handelwijze van hippaechus, den 

 afstand der zon uit dien der maan afleiden, maar ook hij plaatste de 

 zon twintig malen digter bij ons , clan zij werkelijk is. Gedurende de 

 middeneeuwen heeft men dit onderzoek geheel laten rusten en het ver- 

 dient onze opmerking, dat zelfs de groote hervormers der sterrekunde , 

 TYCHO en KEPPLEE, op hct cindc van de zestiende eeuw in de kennis 

 van den afstand der zon naauwelijks eenen stap verder dan de ouden 

 gekomen zijn. 



Eeeds vroegtijdig heeft men pogingen aangewend om de onregelmatige 

 schijnbare beweging der planeten uit de ware toedragt dier beweging 

 te verklaren en algemeen bekend is de hypothese , bedacht door eudoxus , 



