VA.N HET ZONNESTELSEL. 71 



in de vierde eeuw voor het tegin van onze jaartelling , waaraan men 

 den naam van stelsel van ptolometjs heeft gegeven. Door dat stelsel , 

 volgens hetwelk de planeten zich in zamengestelde kringen om de 

 aarde bewogen , werd zelfs de verhouding tusschen de onderlinge afstan- 

 den der planeten geheel valsch voorgesteld en dat stelsel zoude spoedig 

 gevallen zijn , indien men in vroegere eeuwen middelen had gekend 

 om de schijnbare grootten der planeten te bepalen en uit hare veran- 

 deringen , al ware het slechts ten ruwste , de verandering van de 

 afstanden der planeten tot de aarde af te leiden. Men kwam nader 

 aan de waarheid , toen het betoog van copeenicus , dat alle planeten 

 zich , met de aarde , in gesloten kringen om de zon bewegen , ingang 

 gevonden had , maar eene naauwkeurige bepaling van den bouw des 

 zonnestelsels werd door de toenmalige waarnemingen nog geenszins 

 toegelaten. Eerst tycho , op het einde der zestiende eeuw , bepaalde , 

 gedurende eene lange reeks van jaren , bijna dagelijks , de schijnbare 

 plaatsen van de zon en de planeten , met eene naauwkeurigheid , 

 zoo groot als dit vóór de uitvinding der verrekijkers mogelijk was 

 en het was een groot geluk voor de wetenschap , dat die waarne- 

 mingen spoedig in keppler eenen bearbeider mogten vinden. Op eene 

 hoogst vernuftige wijze en zonder eenige willekeurige veronderstelling 

 leidde kepplee uit de waarnemingen van tycho de betrekkelijke grootte , 

 de gedaante en de ligging van de loopbanen der planeten af en dit 

 onderzoek voerde hem tot de onsterfelijke ontdekking der wetten , 

 volgens welke de planeten zich bewegen. Keppleu bepaalde de ver- 

 houdingen tusschen de afmetingen van de loopbanen der planeten met 

 eene toen volstrekt ongekende naauwkeurigheid , maar de maatstaf, 

 waarmede hij het zonnestelsel had uitgemeten , de afstand der aarde 

 tot de zon , bleef hem onbekend en de eigenlijke grootte van het 

 stelsel en zijne bijzondere deelcn bleef voor hem nog eene geheimenis. 

 Eene halve eeuw nadat keppler zijne wetten had ontdekt , werd hare 

 noodzakelijkheid door newton uit de eigenschappen der door hem 

 ontdekte algemeene aantrekkingskracht afgeleid. De ontdekking der 

 kracht , die de beweging der planeten bestuurt en regelt , gaf aan de 

 sterrekunde een geheel ander aanzien dan te voren en verhief de voor- 

 naamste harer uitspraken tot eene wiskundige zekerheid. Door haar 

 leerde men de werkingen kennen , die de ligchamen des zonnestelsels 

 op elkander uitoefenen en bleek het , dat de beweging der planeten veel 

 zamcngestclder is , dan die aan keppler was toegeschenen. In de alge- 



