72 DE JONGSTE ONDEKZOEKIN&EN OMTRENT DE AFMETINGEN 



meene aantrekkingskraclit vond men eene volkomene verklaring van ge- 

 heimzinnige verschijnselen , die reeds door de onden waren opgemerkt , 

 en zij loste alle onregelmatigheden op , die de verhoogde kunst 

 van waarnemen bij de beweging der ligchamen des zonnestelsels deed 

 ontdekken. De theorie en de praktijk werden door elkander voortge- 

 dreven en alles , wat op de beweging van de ligchamen des zonnestelsels 

 betrekking heeft , is nu met eene naauwkeurigheid bekend , waarvan 

 men zich in het dagelijksch leven naauwelijks een denkbeeld zoude kunnen 

 vormen. Met eene verbazende naauwkeurigheid kennen wij nu niet 

 slechts de grootte , gedaante en ligging van de loopbanen der planeten , 

 maar ook de veranderingen , die zij weleer ondergingen en in de toe- 

 komstige eeuwen zullen ondergaan en met dezelfde naauwkeurigheid 

 kunnen wij nu berekenen , welke punten in de ruimte des zonnestelsels 

 door iedere der planeten , op een gegeven tijdstip , worden ingenomen en 

 dus ook, op welke afstanden zij dan van elkander verwijderd zijn. 

 Ook na de ontdekking van de algemeene aantrekkingskracht konden 

 echter de bewegingen der planeten onmiddellijk niet dan verhoudin- 

 gen tusschen afmetingen en afstanden geven , maar reeds voor eene 

 eeuw kende men die verhoudingen zoo volledig en zoo naauwkeurig, 

 dat het volstrekt bedrag van alle afmetingen en afstanden in het 

 zonnestelsel bekend moest worden , indien men slechts ééncn afstand 

 van twee zijner ligchamen voor één enkel tijdstip wist te bepalen. 

 Hierdoor was voor de oplossing van het vraagstuk zeer veel gewon- 

 nen en bij alle latere onderzoekingen omtrent de afmetingen van 

 het zonnestelsel ging men ook van de veronderstelling uit, dat die 

 verhoudingen als naauwkeurig bekend konden worden aangenomen. 



Ik zal niet uitweiden over de talrijke mislukte pogingen om de 

 volstrekte afmetingen van het zonnestelsel te bepalen , die ten tijde 

 van KEPPLER en newton en nog lang daarna zijn aangewend , ter- 

 wijl de waarnemingen nog niet naauwkeurig genoeg waren om een 

 gelukkig slagen mogelijk te maken ; maar ik mag niet nalaten de 

 handelwijzen te vermelden , waardoor men eindelijk zijn doel bereikte. 

 Om daarbij algemeen te kunnen worden verstaan , moet ik mij ' eene 

 nadere bepaling van de reeds herhaaldelijk gebezigde uitdrukking verschil- 

 zigt of paraïlaxis veroorloven. Met de parallaxis van een hemellicht 

 bedoelt men altijd het verschil tusschen de rigtingen , waarin het , op 

 hetzelfde oogcnblik , uit hot middelpunt der aarde en eene plaats aan 

 hare oppervlakte zoude worden waargenomen. De parallaxis is alzoo 



