74 DE JONGSTE ONDERZOEKINGEN OMTKENT DE AFMETINGEN 



tiende deel van het geheel , terwijl men reeds voor lang , in weerwil van 

 veel grootere fouten , de getallen , die verhoudingen tusschen afstanden 

 uitdrukken , tot op een honderdduizendste van hun geheel met zekerheid 

 kende. "Wegens haar licht en hare warmte is de waarneming der zon 

 minder naauwkeurig dan die van andere hemellichten , en kon men hare 

 parallaxis alleenlijk uit de bepaling van hare eigene plaatsen aan den hemel 

 afleiden , zoo zoude men welligt nimmer tot een goed einde komen. 

 Gelukkiglijk kon de parallaxis der zon sedert lang ook door de waarne- 

 ming van andere ligchamen des zonnestelsels worden bepaald , en er zijn 

 twee planeten, die zich bij uitstek daartoe leenen. De planeten Mars 

 en Venus komen nu en dan drie malen digter bij ons dan de zon. Hare 

 parallaxen zijn dan drie malen grooter ; dezelfde fout in de waarnemingen 

 heeft dan een drie malen kleineren invloed op de parallaxis der zon, 

 daaruit afgeleid , en bij hare waarneming heeft men geene hindernis van 

 licht of warmte. Tycho begreep het reeds , dat men , om de parallaxis 

 der zon te bepalen , de planeten Mars en Venus op gunstige tijdstippen 

 waar moest nemen , maar de parallaxen dier planeten klimmen nimmer 

 op tot eene halve minuut , en het is natuurlijk , dat men geene uitkomst 

 vinden kon , zoo lang de fouten der waarnemingen volle minuten be- 

 droegen. De schijnbare plaatsen van hemellichten en hare verschillen 

 worden door metingen bepaald , en hoezeer reeds" cassini op het einde der 

 zeventiende eeuw een' handgreep aanwees om de naauwkeurigheid der 

 metingen , als zij slechts kleine verschillen betreifen , te verhoogen , had 

 men toch redenen om te vreezen , dat zij , ook voor de bepaling van de 

 parallaxen der planeten Mars en Yenus , nimmer de gewenschte naauw- 

 keurigheid zouden verkrijgen. Groote toejuiching alzoo moest halley zich 

 verwerven, toen hij, in het jaar 1667, op de gedachte kwam , dat de 

 planeet Venus enkele malen de gelegenheid aanbiedt om zonder metingen 

 de parallaxis der zon te doen bepalen, met eene hoogere naauwkeurigheid , 

 dan die men vermoedelijk ooit door metingen zoude kunnen bereiken. 

 Enkele malen namelijk moet de planeet Venus, voor ons oog, de zonneschijf 

 voorbijgaan. Zij is dan het digtst bij ons geplaatst en hare parallaxis is 

 dan het grootst. Het verschil tusschen hare parallaxis en die der zon moet 

 zich dan daaraan openbaren , dat zij niet voor alle plaatsen der aarde op 

 hetzelfde oogenblik de zonneschijf bereikt of die weder verlaat en dat 

 verschil moet zich laten bepalen , als men eenvoudiglijk aan ver van 

 elkander verwijderde plaatsen der aarde de juiste oogenblikken dier ver- 

 schijnselen waarneemt. De verhouding tusschen die parallaxen was met 



