76 DE JONGSTE ONDEEZOEKINGEN OMTRENT DE AEMETINGEN 



zekerheid der waarneming aldaar kon vergrooten , en de mogendheden 

 ontzagen geene kosten om die waarnemingen in andere werelddeelen 

 te bevorderen. Prankrijk verordende waarnemingen in Indië , op het 

 eiland Martinique , en bij eene reis rondom de aarde , die onder het 

 bevel zonde staan van de bougainville. Engeland zond sterrekundigen 

 naar Noord- Amerika , naar de Zuidzee en naar Madras. Spanje zond 

 sterrekundigen naar Californië en Eusland naar eenige der noordelijkste 

 streken van zijn gebied. Het laatste geschiedde ook door Zweden, en 

 de koning van Denemarken bezoldigde eenen Oostenrijkschon sterrekun- 

 dige , den abt hell , om aan een der noordelijkste punten van Europa, het 

 eiland Wardhus , de waarneming van het verschijnsel te volbrengen. Be- 

 halve de sterrekundigen , die opzettelijk werden uitgezonden , waren er 

 nog onderscheidene buiten Europa gevestigd, door wie het verschijnsel 

 werd waargenomen , en onder deze moet vooral met groeten lof de 'Ne- 

 derlandsche predikant mohr te Batavia worden genoemd , die zich jegens 

 de sterrekunde zeer verdienstelijk maakte. "Wil men zich een denkbeeld 

 vormen van de opschudding , die de overgangen van Venus voorbij de 

 zonneschijf in de verledene eeuw te weeg bragten , zoo verneme men 

 slechts , dat in de sterrekundige bibliotheek van de groote sterrewacht op 

 den Pulkowa 187 verhandelingen voorkomen over de waarneming dier 

 verschijnselen en 42 verhandelingen over de uitkomsten , daaruit afgeleid. 

 Ik zoude vervelend worden , indien ik een verslag , hoe kort het we- 

 zen mogt , wilde geven van cle berigten en bespiegelingen , die door de 

 overgangen van Yenus in de jaren 1761 en 1769 zijn uitgelokt en ik 

 zal mij daarom bepalen bij het eindonderzoek omtrent de parallaxis 

 der zon, op die overgangen gevestigd. Nadat hij reeds door velen daarin 

 was voorafgegaan, gaf encke twee verhandelingen, de eene in het jaar 

 1822, de andere in het jaar 1824, waarin uit de waarnemingen bij de 

 overgangen van Yenus, in de jaren 1761 en 1769 volbragt, de paral- 

 laxis der zon werd afgeleid , zoo naauwkeurig als dit toen mogelijk 

 was. De overgang van het jaar 1761 was v?.n geene groote waarde, 

 zoodat de einduitkomst bijna geheel op die van het jaar 1769 moest 

 rusten , maar daarbij was eene kleine onzekerheid overgebleven , gele- 

 gen in de waarnemingen van den abt hell , die van groot gewigt 

 waren, omdat hij onder alle waarnemers het meest noordelijke punt 

 had ingenomen. In het jaar 1835 was litteow zoo gelukkig van het 

 oorspronkelijk dagboek van den abt hell terug te vinden , en daardoor 

 werd de genoemde onzekerheid opgeheven, hetgeen encke aanleiding 



