82 DE JONGSTE ONDERZOEKIJfGEN OilTRENT DE AFMETINGEN 



Een wonderbaarlijke zamenhang tussclien de verschijnselen des hemels 

 heeft , in de allerlaatste jaren , nog andere bepalingen van de parallaxis 

 der zon uitgelokt , die eenstemmig de getuigenis schijnen af te leggen , 

 dat die grootheid door de overgangen van Yenus inderdaad te klein ge- 

 vonden is. Levereier, die sedert vele jaren de reuzenkrachten van 

 zijnen geest heeft toegewijd aan de theorie der storingen , die de ligcha- 

 men des zonnestelsels op elkander uitoefenen, brag-t de kennis van de 

 uiterst zamengestelde beweging van de voornaamste dier ligchamen tot 

 eene bewonderenswaardige hoogte. Door de vergelijking van zijne theorie 

 met de waarnemingen bepaalde hij zeer naauwkeurig eene kleine storing, 

 die de aarde in hare beweging door de maan ondergaat , en die met de 

 massa der maan en de verhouding tusschcn de parallaxen van zon en 

 maan zamenhangt ^). De verplaatsingen der nachteveningspunteu , die den 

 naam van praecessie en nutatie dragen en die voortvloeijen uit de wer- 

 kingen van zon en maan op de afgeplatte gedaante der aarde , geven 

 eene betrekking tussclien de massa's van zon en maan en de parallaxis 

 van de eerstgenoemde. De massa der aarde liet zich uit de snelheid 

 van vallende ligchamen aan hare oppervlakte , verbonden met hare eigene 

 snelheid , afleiden , en de parallaxis der maan kon als bekend worden 

 aangenomen. Uit de genoemde betrekkingen leidde leverriee in het jaar 

 1858 de massa's van zon en maan en de parallaxis der zon af, voor 

 welke laatste door hem een bedrag van 8 '.95 werd gevonden. Mag men 

 het met regt betwijfelen, of de parallaxis der zon zich , op die wijze , met 

 eene zekerheid van een paar tiende deelen eener secunde laat bepalen , 

 het moest toch zeer de aandacht tot zich trekken , dat zij weder grooter 

 werd bevonden , dan zij naar het onderzoek van encke wezen moest. 

 In het jaar 1861 maakte leverrier zijne theorie der planeten Venus en 

 Mars , met hare vergelijking bij de waarnemingen , bekend , en de eene 

 planeet zoowel als de andere toonde aan , dat de parallaxis der zon , naar 

 ENCKE , te klein was aangenomen. Men had namelijk uit die aangenomen 

 waarde van de parallaxis der zon haren alstand tot de aarde en de 

 snelheid van de laatstgenoemde afgeleid en daarop de bepaling van de 

 massa der aarde gevestigd , waarvan de storende invloed afhangt , dien 

 zij op de overige planeten uitoefent. De werking der aarde op de pla- 

 neten Venus en Mars is veel grooter dan die op de overige planeten en 

 zij liet zich, door de teedere onderzoekingen van leverrier, met scherpte 

 bepalen, liij beide planeten werd eene werking der aarde gevonden, 



') Jh HUneuh-mcl , oeralc deel, decdo druk, bladz. 302. 



