VAN HET ZOXXESIELSEL. 87 



bleven , indien ik haar niet van haren schrijver had ontvangen en die 

 een grooter gewigt in de schaal legt dan de ontelbare waarnemingen , die 

 in deze eeuw voor de bepaling van de parallaxis der zon ondernomen zijn. 

 Die kleine verhandeling heeft tot opschrift : Neue üntersuchmg des Venus 

 Durchganges von 1769, zur Bestimmung der Sonnenparallaxe , von dr. 

 c. E. PowALKY. De verdienstelijke schrijver van dat stuk vestigt de aan- 

 dacht op hetgeen encke zelf omtrent de onvermijdelijke onvolkomenheid 

 van zijnen arbeid heeft aangevoerd , en erkennende , dat encke , in het 

 jaar 1824, alles uit de waarnemingen heeft afgeleid, wat zich toen uit 

 de waarnemingen trekken liet , vroeg hij zich zelven af , of de uitkomst , 

 door ENCKE verkregen , ten eeuwigen dage als de meest naauwkeurige 

 beschouwd moest worden , die zich uit den overgang van Venus in het 

 jaar 17G9 liet afleiden. Op die vraag moest hij zich wel een ontkennend 

 antwoord geven. Men had de cijfers , door encke verkregen , overal ge- 

 bruikt en overal overgenomen , zonder aan zijn bcrigt te denken , dat 

 hij van vele waarnemingen of in het geheel geen , of slechts gedeelte- 

 lijk gebruik had kunnen maken , eensdeels omdat de waarnemingen zelve 

 hier en daar twijfel hadden laten bestaan , anderdeels omdat de geögTa- 

 phische ligging van eenige zeer belangrijke plaatsen nog hoogst onzeker 

 was gebleven. Omtrent sommige waarnemingen is een licht opgegaan , 

 dat in 1824 nog ontbrak en van talrijke plaatsen is, vooral door de 

 kustopneming in iS^oord- Amerika , de geographische ligging , na dien tijd , 

 naauwkeurig bepaald geworden en nadat de parallaxis der zon de ster- 

 rekundigen herhaaldelijk in rep en roer had gebragt, kwam, eerst in het 

 verleden jaar, powalky op het denkbeeld om de nieuwe gegevens te ge- 

 bruiken voor eene hernieuwde bepaling van de parallaxis der zon , uit 

 het verschijnsel, dat op zijnen tijd zoo veel opschudding had gemaakt 

 en daarna zoo vele zorgen baarde. Powalky, die de op zich genomen 

 taak op eene meesterlijke wijze ten uitvoer bragt , verkreeg , als de meest 

 naauwkeurige einduitkomst , die nu uit den overgang van Venus in het 

 jaar 1769 kon worden afgeleid, voor de parallaxis der zon een bedrag 

 van 8 ".86, en hij verklaarde uitdrukkelijk, dat eene strenge bearbeiding 

 van beide doorgangen van Venus, die in de jaren 1761 en 1769 zijn 

 waargenomen , vooral bij eene naauwkeurige kennis der gegevens , tot 

 eene nog meer naauwkeurige kennis van de parallaxis der zon zoude leiden. 

 De uitkomst, door powalky voor de parallaxis der zon verkregen, 

 komt mij eene der merkwaardigste voor , die de steiTokundc in deze 

 eeuw heeft geleverd. Zij leert wederom , hoezeer de naauwkeurigheid 



