HEESENEX EN SCHEDEL. 323 



de hersenen in yerband staan , en zich de eene voor , de andere na , van 

 dien stam of bundel afzonderen , om zich ieder op zich zelve naar een 

 zintuigelijk orgaan of eene spier te begeven. Maar te gelijk is het rug- 

 gemerg ook een zelfstandig werkend deel , een centraal-orgaan , doch , 

 bij den mensch althans , niet voor tot bewustheid komende gewaarwordings- 

 of voor willekeurige bewegingsindrukken. Als centraal- orgaan hebben 

 wij vooreerst niets met het ruggemerg te maken, evenmin als met de 

 zoogenaamde sympathische zenuw ; en het is om geene verwarring van denk- 

 beelden te veroorzaken , dat ik mij dan ook onthoud van over deze zenuw 

 te spreken of over het ruggemerg verder uit te weiden. 



I. 



Beginnen wij onze wandeling door het dierenrijk , gelijk ik zeide voor- 

 nemens te zijn , van de allereenvoudigste diervormen , dan hebben wij 

 van deze weinig of niets te zeggen , daar men tot nog toe bij de Pro- 

 tozoën , dat zijn de infusiediertjes en de daarmede verwante wezens , geen 

 spoor van zenuwen heeft aangetroffen , zoodat het dan ook altijd zeer 

 twijfelachtig blijft , of de roode vlekjes , die men op sommige infusie- 

 diertjes vindt , wel als oogen te beschouwen zijn , waannede velen ze 

 als analoog hebben beschouwd. 



Hooger dan de genoemde allereenvoudigste diertjes staan de Coelente- 

 raten , waartoe o. a. de zeekwallen behooren. De Coelenteraten onder- 

 scheiden zich daardoor van andere dieren , dat zij geene maag of darmen 

 bezitten, die geplaatst zijn in de holte des ligchaams , maar dat die holte 

 des ligchaams zelve de plaats van maag en darmen vervangt. De uit- 

 wendige vorm der gewone zeekwallen is u bekend ; die dieren nu bezitten 

 een zenuwstelsel , dat echter eenvoudig bestaat in een aantal zenuw- 

 knoopen, die geplaatst zijn rondom de schijf, waaruit gij weet, dat het 

 ligchaara dier dieren hoofdzakelijk bestaat. Die knoopen , welke hier de 

 rol van centraaldeelen spelen , zijn door zenuwdraden , die van de eene 

 knoop naar de andere loopen , met elkander verbonden en vormen daar- 

 mede een ring, uit welken zenuwen ontspringen. Bij eene andere 

 j\^deeling der kwallen , de ribbenkAvallen , is het zenuwstelsel veel meer 

 ontwikkeld. Aan den bodem der spijsverteringsholte vindt men bij hen 

 eene zenuwmassa , die uit twee met elkander zamenhangcnde zenuw- 

 knoopen bestaat, uit welke zenuwen voortkomen, die zich in de wanden 

 dier holte en in andere deelen verspreiden. 



21* 



