nERSENEN EN SCHEDEL. 335 



verschil vertoonen. ]S"og niet lang geleden was men het oneens over 

 het al of niet bestaan bij de anthropomorphen van den zoogenaamde Ideinen 

 zeepaardevoet, een kleine verhevenheid in den achtersten hoorn van de 

 zijdelingsche hersenholte; owen zeide, dat de orang-oetan die niet bezat; 

 scHEOEDER VAN DER KOLK , VROLiK en HUXLEY beweerden die verhevenheid 

 te hebben gezien. Thans is het pleit ten voordeele van de laatsten be- 

 slist, en het eenige meer wezenlijke , schoon nog altijd zeer onbelangrijke 

 verschil tusschen de hersenen van den mensch en den orang-oetan, 

 waarop men nog zou hebben kunnen wijzen , is voldoende gebleken niet 

 te bestaan. 



II. 



Ik ga nu over tot het tAveede gedeelte yan mijne verhandeling : de 

 uiteenzetting van de bcteekenis der hersenen voor de hoogere zielsver- 

 rigtingen. 



Dat de hersenen daarvoor inderdaad van beteekenis zijn , is van de 

 oudste tijden af geloofd. Uitdrukkingen als : hij heeft een goed hoofd ; 

 hij heeft geene hersenen ; een hersenloos mensch ; het scheelt hem in het 

 hoofd en dergelijke meer , — zijn bij alle volken van den oudsten tijd af 

 in gebruik. Wel associeerde men aan de hersenen het hart ; maar dit 

 zag meer op de hartstogten en in het algemeen op het gemoedsleven , 

 dan op het eigenlijk denken; ofschoon uitdrukkingen als: „in zijn hart 

 iets overleggen" ook niet zelden voorkomen. Wat het denken zelf be- 

 treft , zoo is het als of de mensch gevoelt , dat hij daarbij zijne hersenen 

 gebruikt. Een vierjarig kind vroeg iets aan zijne moeder en toen deze 

 zich op zijue vraag een oogenblik bedacht, legde hij zijn oor tegen 

 haar hoofd. „Waarom doet gij dat?" werd hem gevraagd, en het ant- 

 woord was: „Ik wil eens hoorcn wat u denkt." 



Er is thans geen physioloog meer, die er aan twijfelt, dat de hemis- 

 pheren der groote hersenen de stoffelijke organen zijn van de hoogere 

 Averkingen der ziel , het vormen van voorstellingen , het oordeelen en 

 van het geheugen. De gTonden , die men voor deze aanneming heeft , 

 komen in het kort op het volgende neer. 



In de eerste plaats komt hier in aanmerking het algemeen resultaat 

 van het anatomisch-zoologisch onderzoek , dat wij zoo even ten einde 

 hebben gebragt. Wij zien de genoemde hoogere werkingen der ziel , 



