IETS OVER DE BRIEVEN 



TAN ALEXAWDER TON HÜMBOLDT AAN VARNHAGEN; 



DOOR 



C. PRUYS VAN DER HOEVEN. 



De brieven van alexander von humboldt aan vaenhagen hebben 

 menigerlei aanleiding gegeven tot opspraak , en den grooten wereldreizi- 

 ger en beoefenaar der natuurkundige wetenschappen aan verschillende 

 beoordeeling en veroordeeling blootgesteld. 



Ik wil hier niet onderzoeken , in hoeverre die beoordeeling en ver- 

 oordeeling gegrond zijn , noch beslissen , of het niet beter geweest 

 ware die brieven achter te houden. 



Ik wil slechts op derzelver waarde voor anthropologie in ruimeren 

 zin de aandacht vestigen. "Want uit dit oogpunt komen zij mij voor 

 allerbelangrijkst te zijn. 



Leerden wij alexander von hijmboldt in zijnen Kosmos kennen in 

 betrekking tot de natuur en de wetenschap , hier zien wij hem in be- 

 trekking tot het hof en zijnen vorst. "Wij zien hem aan hetzelfde hof 

 waar vroeger erederie ii en voltaiee verkeerden, nu eens, voor een 

 wijl althans in vrede , dan weder in openbaren oorlog. 



Hoe geheel anders is de verhouding van htjmbo'Ldt tot zijn konink- 

 lijken gastheer ! "Want hoezeer beiden mogten verschillen , toch is de 

 goede verstandhouding gedurende hun leven niet verstoord geworden en 

 mogt al de koning den man der wetenschap niet ten volle hebben 

 kunnen waardeeren, hij bewees toch zijn gunsteling de achting, die hij 

 aan zijne groote verdiensten meende schuldig te zijn. 



Of deze in zijn oordeel over genen altijd even billijk was , mogen 

 zij beslissen , die in de gelegenheid waren den vorst meer van naderbij 

 waar te nemen. 



Het mystiek religieus element kwam hier in aanraking met het 

 realistisch objectieve , wat wonder dat er geene volkomene overeenstem- 

 ming kon bestaan ! Echter poogde humboldt zijne wetenschap ten hove 

 binnen te leiden. Of de poging gelukte , is meer dan twijfelachtig. 

 Doch de poging zelve strekt hem , die haar aanwendde , tot eer. En 



