OVEE DE BRIEVEN VAX ALEXANDEK V0>- HUMBOLBT AAN VAENHAGEN. 379 



in dat licht moeten wij hijmboldt's hofleven plaatsen om het naar bil- 

 lijkheid te kunnen beoordeelen. Dat de poging op zich zelve niet 

 buiten mogelijkheid is van te slagen , getuigt de geschiedenis der be- 

 roemde school van alexandeie , door matter met zulk een bewonderings- 

 waardig kritisch talent beschreven. 



ÏÏTJMBOLDT was gewoou aan het hof wetenschappelijke voorlezingen te 

 houden betreffende zijne reizen , die hoewel dan niet door allen , toch 

 door sommigen en welligt door velen met belangstelling werden aangehoord. 



En moest het niet den vorst streelen zulk een man aan zijn hof te 

 bezitten, een man, die de dagelijksche onbeduidende hofconversatie door 

 wetenschappelijk onderhoud kon afwisselen. 



Ook omtrent den indruk, dien hümboldt's Kosmos op verschillende per- 

 sonen maakte , bevatten deze brieven merkwaardige berigten. Een brief 

 van Prins albert , dit werk betreffende , schijnt in 't bijzonder des 

 schrijvers misnoegen te hebben gaande gemaakt. Echter mogen wij niet 

 verzwijgen , dat het een vorst niet euvel te duiden is , zoo hij , wiens 

 verdiensten overigens algemeen erkend zijn , zich niet in eene studie 

 kon indenken , die zich in eene geheel andere rigting bewoog , dan de 

 zijne en zich niet op de hoogte stellen kon van den man , wiens gansche 

 leven aan natuurstudie en natuuronderzoek was toegewijd ; een man , 

 die zich daarin geheel te huis en op zijn gemak gevoelde. 



Zoo het mij geoorloofd mag zijn over zulk een teregt beroemd man 

 een oordeel uit te spreken , zou ik hem hooger schatten in wereld- dan 

 in menschenkennis. Hij schijnt mij toe , zich niet genoeg te hebben 

 kunnen verplaatsen ih anderen en daarom dikwijls te hebben misgetast. 

 Voor iemand, die zich zoo bij uitzondering met wereldstudie had bezig 

 gehouden , is het niet gemakkelijk de menschenstudie met gelijken uit- 

 slag te beoefenen. 



Dat HTJMBOLDT vau zijne betrekking aan het hof gebruik heeft ge- 

 maakt om verdienstelijke mannen te bevorderen , blijkt op meer dan 

 eene plaats in deze briefwisseling. Dat hij daarin niet altijd even ge- 

 lukkig was , blijkt evenzeer. Dan moest hij maar al te dikwijls onder- 

 vinden , dat geleerden van prinsen zelden de hulp en bescherming 

 genieten , waarop zij meenden aanspraak te mogen maken. 



Bij dergelijke gelegenheid vierde hij zijn wrevel bot en kon zich met 

 veel bitterheid uitlaten. Niet altijd echter zonder grond. Eens vooral 

 was dit het geval , toen een jeugdig geleerde zich veel moeite had ge- 



