CHEISTIAAN HTTTGENS , ENZ. 17 



— „Het onderzoek van de kracht en de snelheid van den wind 

 en het nut dat men daarvan voor de scheepvaart en voor werktui- 

 gen kan trekken." 



— „Het onderzoek der botsing of de mededeeling der beweging 

 bij de ontmoeting der ligchamen , waarvan ik geloof het eerst de 

 ware regels te hebben gegeven." 



Voor de Vergadering van Natuurhunde. 



— „De voornaamste en nuttigste bezigheid van deze verga- 

 dering moet naar mijne meening bestaan in het werken aan eene 

 natuurlijke . geschiedenis , ongeveer volgens het plan van veetjla- 

 Mius. Deze geschiedenis bestaat in proeven en in waarnemingen 

 en is het eenige middel om te geraken tot de kennis der oorza- 

 ken van alles wat men in de natuur ziet. Als : om te weten 

 wat de zwaarte, de warmte , de koude , de aantrekking van den 

 magneet , het licht , de kleuren zijn ; uit welke deelen de lucht , 

 het water en alle andere ligchamen bestaan ; waartoe de adem- 

 haling der dieren dient ; op welke wijze de metalen , de steenen , 

 de planten groeijen, alle zaken waarvan men nog bijna niets of 

 zeer weinig weet , ofschoon er niets ter wereld is , waarvan de 

 kennis meer te wenschen en nuttiger zoude zijn. 



„Men moet, volgens de verschillende onderwerpen, waarvan ik 

 er zoo even eenige genoemd heb , de hoofdstukken dezer geschie- 

 denis onderscheiden en daarin al de waarnemingen en proeven bij- 

 eenbrengen, die op elk in het bijzonder betrekking hebben, maar 

 zich niet bij voorkeur moeite geven om er zeldzame en moeije- 

 lijke proeven in mede te deelen , maar wel die , welke het meest 

 wezenlijk zijn voor de ontdekking , die men op het oog heeft , ook 

 dan , wanneer zulke proeven tot de meer gewone behooren. 



„Het nut van zulk eene met getrouwheid vervaardigde geschie- 

 denis strekt zich uit over het geheele menschelijk geslacht en alle 

 toekomstige eeuwen, omdat, behalve het regtstreeksch voordeel , dat 

 men uit de bijzondere proeven voor verschillende doeleinden trekken 

 kan , hunne vereeniging eenen vasten grondslag levert , om daarop 

 eene natuurlijke wijsbegeerte te bouwen , waarin men noodzakelijk 

 van de kennis der uitwerkselen tot die der oorzaken moet op- 

 klimmen. 

 1869. 2 



