104 HET JUEA-TIJDPEEK , OF DE 



bergen in de dalen , of gletschers en bergstroomen voeren het van deze 

 of de oorspronkelijke ligplaats naar verre oorden. Door schuring tegen 

 elkander, tegen de bergwanden of de waterdeeltjes, worden de grootste 

 stukken verkleind, de kleinere tot nog kleinere en eindelijk tot fijn zand 

 en slib vervormd. De kracht des waters voert dit laatste tot aan den 

 rivier-mond mede , laat de grovere deelen echter reeds vroeger bezinken. 

 Zoo werden en worden de fragmenten der Zwitsersche Alpen , van de 

 Yogezen en Ardennen en het Eijnsche leigebergte door onze groote 

 rivieren tot in de zee voor onze stroomgaten neergelegd ; zoo hebben 

 zij eens den bodem der zee opgehoogd, waar nu de kleigronden van 

 Holland , Gelderland en Zeeland liggen , en is dus ons vaderland , even- 

 als menig ander deel, ja eigenlijk bijna ieder deel der aardoppervlakte, 

 te beschouwen als de vrucht van een roof aan vreemde gebergten ge- 

 pleegd. ISTaarmate de gebergten en dus ook het berggruis uit ver- 

 schillende stoffen bestaan, naar die mate zullen ook de nieuw ge- 

 vormde gronden zeer verschillend van aard zijn. Basalten zijn b.v. 

 sterk J^ ij zerhoudend en een verweerd bazaltgebergte zal noodwendig 

 veel ijzerdeelen in zijn gruis bevatten. Graniet bestaat , afgezien van 

 toevallige inmengselen , uit drie bestanddeelen : kwarts , veldspaat en 

 glimmerplaatjes. Yoert een stroom hoofdzakelijk de kwartsdeeltjes 

 mede , dan ontstaan er ■, waar deze bezinken , zandplaten of grind- 

 banken. "Wat den veldspaat betreft, deze is een zoogenaamd dub- 

 belzout van kiezelzure aluinaarde en kiezelzure potasch. Het koolzuur 

 der lucht verdringt het zwakkere kiezelzuur, en vrije kwarts (kie- 

 zelzuur) en aluinaarde is het resultaat dier scheikundige werking , 

 terwijl de koolzure potasch door 't water wordt opgelost en weg- 

 gevoerd. De genoemde aluinaarde is 't hoofdbestanddeel der vrucht- 

 bare klei, en in den meest zuiveren toestand heet deze kaolien of 

 porceleinaarde. Die klei meegesleept, bezinkt op hare beurt en legt 

 daardoor de grondslagen van den rijkdom, de beschaving en het ge- 

 luk van hen , die zich op zulk een bodem vestigen. Mogt men er 

 aan twijfelen, of de hoeveelheid dier stoffen eenig belangrijk aandeel 

 kan hebben in de vorming van uitgestrekte en magtige lagen, wij 

 herinneren slechts , dat onze Eijn jaarlijks ongeveer 60 000 000 teerling 

 ellen aanvoert. En gelijk door den hoogleeraar haeting met waarschijn- 

 lijkheid is aangetoond, zijn er toch nog meer dan 70 000 jaren noodig 

 geweest om de kleigronden te vormen , die Holland en Zeeland innemen. 



