MORGENSCHEMEEIN& VAN EEN NIEUWEN DAG, 105 



Dit is de wijze, waarop zeer vele sedimenten , gelijk zulke in 't water be- 

 zonken gronden worden genoemd, zijn ontstaan. Nog andere vormen zich. 

 onder den invloed van het dierlijk leven. Dit is het geval o. a. met de 

 kalklagen onzer aarde. Vooreerst zijn hierin de polypen groote bouwmees- 

 ters, doch ook andere wezens uit de laagste afdeeling des dierenrijks, als 

 foraminiferen , die het krijt hielpen vormen, de infusoriën , zeeleliën, 

 zeeëgels en zeesterren en de duizende soorten uit de klasse der schelp- 

 dragende weekdieren , waartoe de oesters en mosselen o. a. behooren , 

 hebben een zeer uitgestrekt aandeel gehad in den bouw onzer aard- 

 korst. Al deze vormingen worden sedimenten , bezinksels of I^eptunische 

 vormingen genoemd , ook wel gestratifieerde rotsen , d. i. gesteenten , 

 die in lagen liggen, in tegenstelling van dezulke , die niet laagsgewijs, 

 alzoo niet gestratifieerd voorkomen en die gewoonlijk , als in gloeijend 

 vloeibaren staat uit de aarde opgeweld , worden beschreven. Die lagen 

 worden door drukking en doorsijpeling van water , dat een bindmiddel in 

 oplossing bevat , hard , dus tot eigenlijke gesteenten gemaakt. Zoo wordt 

 zand zandsteen , klei leisteen ; zoo worden de schalen der weekdieren 

 of de polypenstokken tot kalksteen , de pantsers der foraminiferen tot 

 krijt. Het zoo even besproken bindmiddel kan van zeer verschillenden 

 aard zijn ; het water , dat door eene reeds bestaande kalklaag stroomt 

 of door eenig verweerd en kalk bevattend gesteente dringt , zal daarvan 

 een meerdere of mindere hoeveelheid oplossen , al naar mate het water 

 meer of minder met koolzuur bezwangerd was en eene hoogere of lagere 

 temperatuur bezit ; dit water zal of die kalk elders als lagen travertino 

 weder afzetten , of bij de doorsijpeling van eenig los gesteente de deeltjes 

 hiervan door den afgezetten kalk zamenbinden. Ook kan het water kie- 

 zelzuur in oplossing bevatten, enz. Deze drie soorten van gesteenten, 

 kalk- , lei- en zandsteenen zijn de voornaamste rotssoorten , — die natuur- 

 lijk in zeer gewijzigde vormen — als lagen optreden , rustende op , of 

 doorbroken door de zoogenaamde plutonische gesteenten , graniet , gneis , 

 dioriet, trachyt , bazalt, enz. terwijl grootere en kleinere kloven, nu 

 eens ledig , dan weder gevuld als aders , die gesteenten doorkruisen. 

 Oorspronkelijk zijn alle sedimenten horizontaal gelegen. Groote beroe- 

 ringen in 't binnenste der aarde verbraken die ligging. Opheffingen 

 hier , verzakkingen elders deden ze een min of meer hellende rigting 

 aannemen ; nu eens werden ze boven den waterspiegel gevoerd , dan 

 eens weer onder den vloed bedolven , nieuwe sedimenten vormden zich 



