132 IETS OVER MATEEIALISME EN MATERIALISTEN, 



rigt , blikt daarin in elk geval vrij wat verder dan de man , die , op 

 het getuigenis zijner oogen afgaande , al die sterren voor lichtende 

 stippen aan een onze aarde overwelvend koepeldak aanziet. De geo- 

 loog , die , op grond van de overblijfselen van vroeger geleefd hebbende 

 schepselen , met het oog van zijnen geest in den nacht der eeuwen tracht 

 door te dringen , ziet nog minstens tienduizendtallen van eeuwen , welke 

 aan de 6000 jaren zijn voorafgegaan, die volgens de joodsche tijdrekening 

 den ouderdom onzer aarde zouden uitdrukken. Toch, noch de sterrekun- 

 dige , noch de geoloog stuiten op grenzen. De eerste zal steeds voortgaan 

 met vragen : wat daar achter ? de tweede met : wat daar vóór ? 



Doch zonder ons verder in zulke bespiegelingen te verdiepen , kunnen 

 wij het antwoord op de vraag , wat stof is , op eene andere wijze ge- 

 ven , die voorzeker het naast beantwoordt aan de algemeene voorstel- 

 ling , welke men er zich van vormt. Stof is dan alles , wat indruk op 

 onze zintuigen maakt, alles wat men tasten, smaken, rieken, hooren 

 of zien kan. Het zij zoo , ik wil deze bepaling voor het oogenblik 

 aannemen. Wij staan slechts door onze zintuigen met de buitenwereld 

 in betrekking. Zonder die zintuigen zouden wij van het bestaan van 

 hetgeen men stof noemt geen het minste begrip hebben. Alle indruk- 

 ken , die onze zintuigen ontvangen , zijn bewegingen van stofdeelen , en 

 die bewegingen planten zich langs de zenuwen voort tot de hersenen , 

 waar zij tot bewustheid komen. Wij kunnen gerust zeggen : geen zin- 

 tuigelijke gewaarwording zonder stoffelijke beweging. Maar is het omge- 

 keerde ook waar? Voorzeker neen. Het laat zich niet alleen zeer 

 goed denken , maar zelfs hoogst waarschijnlijk maken , dat er stoffelijke 

 bewegingen zijn , waarvan wij menschen geene voorstelling hebben en 

 nooit zullen hebben , om de eenvoudige reden dat ons daarvoor de zin- 

 tuigen ontbreken. Een blindgeborene kan zich onmogelijk eene voor- 

 stelling vormen van hetgeen andere menschen zien , licht , kleuren noemen , 

 een doofgeborcne evenmin van geluid , klank , gesproken taal. De be- 

 kende LAURA BRtDGMAN , die blind en doof geboren Avas , en welker hooge 

 ontwikkeling , in weerwil dezer vreeselijke hinderpalen , voor eenige 

 jaren zoozeer de bewondering wekte, moest alles tot tastindrukken 

 terugbrengen, Nu zouden licht en geluid volstrekt niet ophouden te 

 bestaan , wanneer alle menschen in hetzelfde geval verkeerden. De 

 menschen zouden er alleen niet van bewust zijn. Hadden wij daaren- 

 t(\gen andere zintuigen , dan wij nu bezitten , dan zouden wij stof be- 



