136 IETS OVEB MATEEIALISME EN MATERIALISTEN , 



mensch uit den aard der zaak hoogst gebrekkig zijn en dit steeds moeten 



blijven, en dat zij, die trachten dergelijke begrippen nader te bepalen , 



dit alleen kunnen doen door zinnebeeldige voorstellingen , met andere 



woorden, door de stoffelijke wereld te hulp te roepen ter verklaring van 



de onstoffelijke. Het is niet anders , wij menschen zijn arme , beperkte 



wezens , door onzen geheelen aard en aanleg gebonden aan de stof. 



Wij zijn allen geboren materialisten ! Echter bestaan ook hier graden 



en verschillen. Een eerste verschil is , dat sommigen dit zeer goed 



weten en erkennen , terwijl anderen zich zelve misleiden , door zekere 



woorden , klanken , voor werkelijke begrippen te houden. 



Denn eben wo Begriffe fehlen 



Da stellt ein Wort zu rechter Zeit sich ein. 



Verreweg de meeste menschen zijn met zulke woorden en do nevel- 

 achtige , mystische , maar altijd half stoffelijke voorstellingen , die zij 

 wekken , tevreden. Zij voldoen aan hunne behoeften , aan hunne mate 

 van godsdienstig bewustzijn ; hunne gemoedsrust wordt niet door over- 

 matig nadenken over de eigenlijke beteekenis dier woorden gestoord. 

 Zij zijn zich volkomen onbewust , dat al hunne beschouwingen , voor 

 zoo ver zij deze maken , eenen materialistischen grondslag hebben , en 

 zullen de beschuldiging van materialisme ver van zich werpen. En 

 toch zijn er onder hen zeer velen , die geene andere dan zuiver zinne- 

 lijke , stoffelijke voorstellingen koesteren en zelfs geene enkele poging 

 doen om zich daarboven te verheffen. 



Er behoort ook inderdaad eene meer dan gewone denkingskracht toe 

 om dit met de hoop op eenig redelijk gevolg te kunnen beproeven. Het 

 kan alleen geschieden langs den weg der abstractie , dat is door het 

 wegdenken van zekere eigenschappen , met behoud van andere. Dit 

 vordert niet enkel eene levendige verbeelding , want daaraan ontbreekt 

 het velen niet, maar vooral eene inspanning van het verstand , waartoe 

 slechts weinigen in staat zijn , en die toch volstrekt noodzakelijk is 

 om te verhoeden , dat de verbeelding ons op zijne wieken niet op een 

 dwaalspoor voert. Hoe menige Icarus heeft zijne vleugels gezengd en 

 is ten slotte onzacht op den grond getuimeld ! Hoe menig metaphysisch 

 stelsel gold een tijdlang voor de hoogste uitdrukking van hetgeen de 

 menschclijki3 geest langs den weg der abstractie en van logische rede- 

 nering op het gebied van het bovenzinnelijke vermogt te veroveren , 

 totdat do oogcn der jongeren, die lang bij het woord des meesters ge- 



