Ilf VERBAND MET OPVOEDING EN ONDEKWIJS. 137 



zworen hadden , open gingen , de zwakke punten van het stelsel in het 

 licht werden gesteld , en het prachtige gehouw in elkaar stortte , omdat 

 de fondamenten te zwak waren ! Volgens de Indische fabellcer rust de 

 aarde op den rug van een olifant , die staat op den rug van een schild- 

 pad , maar waarop rust de schildpad ? Dat vernemen wij niet. Toch 

 komt het daar in de eerste plaats op aan. 



Doch al geven zulke telkens mislukte pogingen weinig hoop , dat 

 immer een mctaphysisch stelsel zal worden opgebouwd , hetwelk in 

 allen deele zal blijken bestand te zijn voor den toets der kritiek , toch 

 mogen die pogingen niet gering worden geacht en als geheel mislukt 

 beschouwd. In eiken bouwval bevinden zich steenen , die bruikbaar 

 zijn , zij het niet voor een paleis , dan voor een nederige hut. 



Zooveel is zeker , dat voortaan geen mctaphysisch stelsel meer denk- 

 baar is , waarvoor niet de natuurkundige wetenschappen den breeden , 

 stevigen grondslag hebben geleverd. Er kunnen geene tweederlei waar- 

 heden zijn , eene physische en eene metaphysische. Wil men tot zoo 

 veel mogelijk ware voorstellingen van het onzigtbare kommen , dan moet 

 men eerst het zigtbare grondig kennen. De werkelijke wereld , de 

 kosmos , met al zijne verschijnselen , is de mijn , welke de natuuronder- 

 zoeker ontgint , waaruit hij de bouwstoffen te voorschijn haalt voor het 

 gebouw der toekomst. Maar terwijl hij dit doet , kan ook hij zich niet 

 onthouden van daarover zijne bespiegelingen te maken , en onder die 

 bespiegelingen is er menig eene, die zijnen geest buiten de enge grenzen 

 van het stoffelijke en zinnelijke voert, zonder dat hij daarom gevaar 

 loopt van den grond onder zijne voeten te verliezen. 



Wij moeten hierbij eene opmerking maken. Er zijn tweederlei klassen 

 van natuuronderzoekers. Wij maken deze scheiding duidelijkheidshalve , 

 ofschoon het van zelf spreekt , dat beiden door allerlei tusschcntrappen 

 verbonden zijn. De eene klasse beschouwt de ontdekking en het vast- 

 stellen van nieuwe feiten als de eenige taak , die de natuuronderzoeker 

 te vervullen heeft. Volgens hen is alleen elk feit op zich zelf eene 

 waarheid , en daarom bestaat de som onzer werkelijke kennis enkel uit 

 feiten. Zoodra men daar buiten gaat , begeeft men zich op eenen 

 dwaalweg. Andere natuuronderzoekers daarentegen streven er naar om 

 ook natuurwij sgeeren te zijn ; zij erkennen de feiten wel is waar als 

 den eersten en noodzakelijken grondslag van al onze kennis, maar meenen , 

 dat , zal die kennis tot wetenschap worden , de feiten onderling moeten 



