IN VERBAND MET OPTOEDING EN ONDERWIJS. 139 



voorwerpen rood , groen , wit of zwart , rond of vierkant waren , deed 

 niets ter zake , maar toch een veder viel langzamer dan een stuk lood. 

 Men vond middel om de lucht te verwijderen , en ziet , nu vielen alle 

 voorwerpen even snel. De wetten der valsnelheid waren ontdekt. 

 Newton komt op het denkbeeld om deze ook toe te passen op de zich 

 rondom de zon bewegende hemelligchamen en bevindt , dat dezelfde 

 wetten ook voor hen gelden. De wet der zwaarte was gevonden. Alle 

 ligchamen trekken elkander aan in regte reden hunner massa en in 

 omgekeerde reden van het vierkant hunner afstanden. Het abstracte 

 denkbeeld „zwaartekracht" als eene eigenschap niet van een enkel of 

 eenige weinige , maar van alle ligchamen , waar zij zich ook in het 

 heelal bevinden , was ontstaan. 



Zoo doet de natuurkundige altijd. Hij streeft er steeds naar om uit 

 het bijzondere tot het algemeene op te klimmen , en alle algemcene 

 denkbeelden, die vele feiten omvatten, zijn abstracte denkbeelden. 



Men zegge dus niet , dat de beoefening der natuurwetenschappen tot 

 materialisme leidt. Integendeel hare regte , dat is wijsgeerige beoe- 

 fening , zooals alle groote natuurkundigen gedaan h ebben , is er de beste 

 waarborg tegen. Zij dwingt den geest zich te verheffen boven de enkel 

 stoffelijke verschijnselen en door te dringen op het gebied van het onstof- 

 felijke , van het rijk des geestes , van het eeuwig ware en onveranderlijke. 



Van het eeuwig Avare en onveranderlijke ! Omdat alle verschijnsels 

 door onveranderlijke wetten beheerscht worden. Ziedaar echter juist 

 datgene , wat den niet-natuurkundigen den meesten aanstoot geeft. 

 "Welk eene vermetelheid , zoo roept hij uit , den Almagtige wetten 

 voor te schrijven! Als of Hij in de volheid zijner kracht geen vrij- 

 werkend God zoude zijn, die de natuur oppermagtig bestuurt, naar 

 welgevallen bindt en ontbindt, zonder zich in het minst gelegen te 

 laten liggen aan die zoogenaamde wetten , waaraan gij , arme natuur- 

 onderzoekers ! Hem gebonden acht ! 



Ik antwoord daarop: gij kortzigtigen , ziet gij dan niet, dat gij, 

 zoo denkende en sprekende , God tot uw eigen peil verlaagt , dat gij 

 Hem tot een feilbaar en grillig mensch maakt ? Gij meent , dat in den 

 regel God alle verschijnselen in de natuur aan zich zelve zoude o^•(^r- 

 laten , maar slechts van tijd tot tijd in haar raderwerk grijpen , alsof 

 daar iets aan haperde, dat de hand des makers herstellen moest! 

 "Waarlijk uw Godebegrip is Zijner onwaardig en weinig in overeenstem- 



