140 IETS OTEK MATERIALISME EN MATEEIALISTEN , 



ming met het beeld der volmaaktheid , zooals het in onze gedachten 

 oprijst. Gij acht het in eenen mensch hoog , wanneer hij onder gelijke 

 omstandigheden steeds op gelijke wijze handelt; gij noemt zoo iemand 

 eenen man van karakter , en gij kunt meenen , dat God dit niet zoude 

 doen! "Wat beweert de natuurkundige anders met zijne natuurwetten , 

 wanneer hij zegt, dat dezelfde oorzaken altijd dezelfde gevolgen hebben, 

 zoodra alle omstandigheden gelijk zijn ! Die natuurwetten , zij zijn de 

 gedachten Gods ! Zij die er naar streven , om deze te leeren kennen , 

 leiden er u toe op om Hem zelven beter en beter te leeren kennen, 



JBij zulk eene beschouwing is er natuurlijk geen plaats voor hetgeen 

 "men „wonder" — in den zin van miraculiim of prodigiuni — noemt. 

 Meer dan iemand anders heeft de natuurkundige schier dagelijks gele- 

 genheid de verschijnselen der natuur , de voortreffelijkheid der geheele 

 wereldorde te bewonderen ; dikwijls ook komt hij in de gelegenheid 

 zich te verwonderen , wanneer hij een voor hem onverwacht of tot 

 dusver onverklaard verschijnsel ziet. Maar nimmer zal het hem in de 

 gedachten komen dit aan een onmiddellijk ingrijpen van God , aan eene 

 willekeurige verandering van het onverbreekbaar verband tusschen oor- 

 zaak en gevolg toe te schrijven. Yoor hem is de eenige vraag deze : 

 is het feit waar? Zoo ja, dan twijfelt hij er niet aan, of het past even 

 volkomen in de geregelde wereldorde , het is evenzeer aan vaste wetten 

 gebonden , als elk ander feit. Gesteld b.v. , dat het een of ander hemel- 

 ligchaam zich op een gegeven oogenblik niet volkomen op de plaats 

 bevindt , waarop het volgens de berekening , gegrond op de wet der 

 zwaarte , zoude moeten zijn , dan zal liij er geen oogenblik aan denken 

 te vermoeden , dat hier eene afwijking van eene werkelijk bestaande 

 wet plaats heeft , maar slechts drie mogelijkheden bieden zich aan zij- 

 nen geest aan: 1) dat de wijze, waarop de wet is uitgedrukt, niet 

 volkomen juist is , of 2) dat in hare toepassing , d. i. hier in de bere- 

 kening, fouten begaan zijn, of 3) dat er nog bekende of onbekende 

 oorzaken zijn , die storingen in den loop van het hemelligchaam hebben 

 veroorzaakt en welker invloed moet worden in rekening gebragt. Elk , 

 die geen vreemdeling is in de geschiedenis der sterrekunde , weet , hoe 

 dikwijls juist het laatste gebleken is waarheid te zijn en dat daarvan 

 de gewigtigste ontdekkingen de vrucht zijn geweest. 



Ik heb dit voorbeeld met opzet aan de sterrekunde ontleend , omdat 

 zij de eenvoudigste en uit dien hoofde de zekerste der natuurwetenschap- 



